Félix María Samaniego

Van Wikipedia
Ga naar: Begunplekkn, zoeken
Dat artikel es oorsprounkelik geschreevn in 't Noordelik West-Vlams.

Félix María Samaniego.

Félix María Serafín Sánchez de Samaniego Zabala ( Laguardia, Álava, 12 oktober va’ 1745 – zeifste plekke, 11 ogustus va’ 1801 ) was e' Spoansche schryvre vermoard vo' ze faabl's.

Leevnsbeschryvienge[bewerkn | brontekst bewerken]

Van oadlyk’ ofkomste, ze' famielje was ryke genoeg vor 'em te loatn studeern zoveele of datn goeste 'ad. Oovr' ostn nog kiend en joenk was, ist’r nie veele geweetn : ze belanrykste leevsbeschryvre, Eustaquio Fernández de Navarrete, schryft datn noa 't schoole gienk in e college in Frankryke, zoundre te zegn woa[1]. Loatre bezochtn twêe joar den Universiteit va’ Valladolid voa rechtsgelêerdheid. 'Y makte ze stuudjes nie of, en 'y gienk weun' in Vergara, oundre de beschermienge va' Xavier María de Munibe, grave va' Peñaflorida, zyn nounkle. 'Y was lid van de Sociedad Bascongada de Amigos del País ( Baskisch Genôotschap van de Vriend’n van ‘t Land ), gesticht deur Peñaflorida, woa datn z’n êeste faables vôornlas. De êeste verzaamlienge van die faables verschêen in Valencia in 1781.

Uut z’n bewoendrienge vô d’ enciklopediestn, misschiens ountstoan binst zyn ipvoedienge in Frankryke, kwam zyn bytende kritiek vôort teegn de politiek en de godsdienst; 'y stakt de draake mê de prievieleezjes en 'y weigerde e' postje datn angebôodn krêeg deur graaf Floridablanca[2]. Zyn scherpste ver'aaln zyn gemakt volgenst de styl van de erotiesche faables van Jean de la Fontaine. Vô die geschriftn en vor andre antiklerikale, kwaamtn in botsienge met de Inkwiezietsje : 't Tribunaal va' Logroño liet 'em in e' klôostre ipsluutn in 1793 in Portugalete. Achtre verschillende moandn kostn d'rutgraakn met de tusschnkomste van zyn moatn mê e' langen oarm. De deetajs van 't proces zyn niet te best bekend [2]. De geweldige geschiln dietn 'adde mê sommigte andre schryvrs zyn wêl bekend, lik mê Vicente García de la Huerta ê mê poatre Diego González. Moa, zoendre twyfl, 't beruchtste was de kwêble, die joarn deurde, teegn Tomás de Iriarte, die lange zyn moat was gewist. Samaniego, die in 1781 zyn êeste verzaamlinge faables uutgegeevn 'ad, was koleirig 'ô Iriarte zyn eign werk voornstelde, verschêenn' 't volgende joar, lik Primera colección de fábulas enteramente originales ( êeste verzaamlienge van faables, hêelegans ôorsprounklyk ).[3]

Werkn[bewerkn | brontekst bewerken]

Den invloed van zyn Fransche ipvoedienge blykt uut 't êenige werk woavôorn da'w 'em kenn' : de Fábulas en verso castellano para el uso del Real Seminario Bascongado ( Faables in Spoansche vêrz'n vô te gebruuken in 't Keuninklik Baskisch Seminoarje ), 257 faables verdêeld oovre 9 boekn. Samaniego lacht mê de menschlike gebreekn in ze faables, lik de grôote faabledichtrs Gayo Julio Fedro, Esopos en Jean de la Fontaine. 'Oewêl de faables va' Samaniego in verzn geschrêevn zyn, 'undre in'oud is zoundre gevoel, vô d'oundrewerp'n en vô 't belêrend doel. Noa ’t vôorbeeld va' Fedro, verwydert Samaniego uut zyn faables d' ounschuldige e' lieflike tôon van Esopos en 'y stikt ze vul mê bedekte moa ounverzoenlike kritiek ip passnde persôon', moatschapplike toestand'n e' politieke standpunt'n va' twyflachtige moraliteit. Tusschn zyn belangrikste faables vien je : La paloma ( De duuve ), Congreso de ratones ( Rattekongres ), La cigarra y la hormiga ( De kreekle en de miere ), El perro y el cocodrilo ( Den ‘ound en de krokkediele ) en La peutea y las uvas .

'Y 'êt ook e' verzaamlienge van erotische gedicht'n geschreevn, mê lachnde tôon e’ ing’houdn brutaliteit, die geweunlik uutgegeevn wordt oundre de tietle El Jardín de Venus ( Den ’of va’ Venus ).

E proevrtje[bewerkn | brontekst bewerken]

Den ‘oedemaakre[bewerkn | brontekst bewerken]

An de voetn van 'e brave bruune poatre
knield'r e' biechtelienk – "Zeg myn, broedre,
Wat is joen stiel ?" – "Poatre, 'oedemaakre."
"E' joun stoat ?" – "Jounkman."
"E’ wad is joun grotste zounde ?"
"E’ mokschje bezoekn." – "Oeveele kêe ?"
"Poatre, mêer of genoeg."
"Iedre moand ?" – "Veele mêer" – "Iedre weeke ?"
"Nog mêer." – "Iedre dag ?"
"'k ên ik pertank goeie intensjies."
"Jamoa broedre, zeg myn duudlik :
Twêe kêern per dag ?" – "Zjuuste."
"Moa wannêer makje gy ton ‘oedn ?"

( Êrtoalienge [4] deur e' busveugle. )

E bitje vodr kykn[bewerkn | brontekst bewerken]


Verwyziengn[bewerkn | brontekst bewerken]

  1. Alborg, Juan Luis: Historia de la literatura española. Tomo III: Siglo XVIII. Madrid, Gredos, 1993 (séptima reimpresión). ISBN 84-249-3130-0; p. 530.
  2. 2,0 2,1 Alborg, Juan Luis: op. cit., p. 531.
  3. Alborg, Juan Luis: op. cit., pp. 531-532.
  4. Poesía Española - siglos XVIII y XIX. Colección Cosmos, Edimat Libros, S.A., 187 blz., blz. 31, ISBN 84-95002-54-X