Groafschap Holland

't Groafschap Holland in 1477.

Historisch nôord- ôost- en west-Friesland

Centroal Europa (919-1125). Friesland in 't oranje.

Et Groafschap Holland kwam ’n apart groafschap in ‘t Hillig Rooms Ryk binst de 9ste êeuwe. In ’t begun was ‘t nog ’t groafschap West-Friesland, en Holland was ter moar e stik van.

West-Friesland was ‘t westelik stik van ’t Ryk Frisia, dat ip zyn grotst was in de periode 650-734. Frisia was et kustgebied da liep van et Sincfala (loater et Zwin) in de Vloanderngouwe, tout an de Wezer in Duutsland, met de belangrykste stad Utrecht.

De noame Groafschap Holland kwam moar in gebruuk round 1100 ounder groaf Floris II (r. 1091 – 1121).

Vo ‘t gemak wordt Dirk I (r. 896 – 931) toch den êeste groaf van Holland genoemd. De latstn was Filips III, beter bekend ols Filips II van Spanje. Je wierd in 1581 nie mêr erkend met de Plakkaat van Verlatinghe.

De Spoansche keuniengn blêevn den titel nog droagn tout an de Vrede van Münster in 1648, moa de Stoatn van Holland haan de macht.

‘t Groafschap West-Friesland

• Gerulf I van Friesland (839-856) was groaf ounder keizer Lodewyk de Vroomn in Westergo. Van 856 wast ‘n monnik in d’abdye Corvey, woa dat ’n gestorvn is.
• Gerulf II van Friesland (885-916) was betrokkn by de môord ip Godfried de Noorman in 885. Da was ’t ende van de bezettienge van de Vikings in Friesland. Je was groaf ounder Arnulf van Karinthië in Kennemerland. Je was verzekers de voader van Dirk I en wordt anzien ols de stamvoader van ‘t Hollands Huus.
• Dirk I (916-928) wordt den êeste groaf van Holland genoemd. Je volgde zyn voader ip in Kennemerland. Je trouwde mè Geva, die verzekers ofstamde van Pepeyn van Italië, zeune van Karel de Grôotn. In 922 krêegt ‘n van keunienk Karel de Simpeln de kerke van Egmond en ground der round in ’t nôordn van Holland.
• Dirk II (953-988), zyn zeune, was getrouwd mè Hildegarde, dochter van groaf Arnulf I van Vloandern. Achter Arnulfs dôod in 965 miekt ie hem mêester van e stik van Vloandern, w.o. ’t groafschap Gent. In 969 krêegt ie van keunienk Lotharius van Vrankryk et Land van Woas, en in 985 van keizer Otto III van Duutsland ook et Moasland, Kennemerland en Texel
• Arnhulf (988-993) (ook: Aernhoud) van Gent, zyn zeune
• Dirk III (993-1039), zyn zeune. Zyn bynoame was Hierosolymita (de Jeruzalemmer), ter herinnerienge an e bedevoart
• Dirk IV (1039-1049), zyn zeune
• Floris I (1049-1061), zyn broere. Je was getrouwd mè Gertrude van Saksn. Je zette d’expansiepolitiek van zyn broere vôort. Je won in 1061 by Nederhemert teegn Ecbert I van Friesland, moa Hêre van Kuik hèt hem loater vermôord.
• Gertrude van Saksn (of Geertrui van Holland) (1061-1064) was voogdesse over heur zeune Dirk V. In 1063 hertrouwde ze mè groaf Robrecht I van Vloandern, die de bynoame Robrecht de Fries krêeg.
• Willem I, bisschop van Utrecht (1064) krêeg et groafschap in 1064 van Hendrik IV van et Hillig Rooms Ryk
• Robrecht de Fries (1064-1074), voogd over zyn stiefzeune Dirk V
• Dirk V (1061-1091)

't Woapnschild van de groavn van Holland

't Groafschap Holland

• Floris II (1091-1121), zyn zeune, krêeg in 1101 den titel van Comes de Hollant, ols lêenman van de bisschop van Utrecht. Je trouwde met 'n halfzuster van keunienk Lotharius III van Duutsland.
• Dirk VI (1122-1157), zyn zeune, volgdeg hem ip ounder ’t regentschap van zyn moeder. De West-Friezn erkendn zyn broere Floris de Zwartn, die ook gesteund wierd deur de Kennemers. ’t Gevecht tusschn de broers wierd ipgelost deur keunienk Lotharius III van Duutsland.
• Floris III (1157-1190), zyn zeune, trouwde in 1162 met Aleida van Schotland. Je was ‘n anhanger van keizer Frederik I (Barbarossa). Je probeerdeg hem zounder succes vry te moakn van d’heerschappye van Vloandern over Zêeland. In 1167 sloot ‘n ’t Verdrag van Brugge. Da verdrag blêef ’n êeuwe lank de boasis vo de verhoudienge tusschn Holland en Vloandern. Je vocht in 1180 teegn de West-Friezn en je dêe mee an de derde kruustocht (1189-1192)
• Dirk VII (1190-1203), zyn zeune
• Ada (1203), zyn dochter. Heur ipvolgienge wierd betwist deur heur nounkel Willem I, de broere van heur voader. Doarip volgde de Loonse Successieoorloge (1203-1213), ’n ounderdêel van de stryd tusschn de Welfn en Hohenstaufn. Ada verlôor, ze paktn heur gevangn en voerdn heur noar Iengeland. In 1208 kwam ze were, moa ze krêeg heur erfdêel nie mè were.
• Willem I (1203-1222), zeune van Floris III
• Floris IV (1222-1234), zyn zeune
• Willem II (1234-1256), zyn zeune, was van 1247-1256 ook keunienk van et Hillig Rooms Ryk. Je vocht mè succes teegn Vloandern. Je zakte binst e veldtocht teegn de West-Friezn deur ’t ys, en wierd deur hunder vermôord. Zyn zuster Aleidis was ’n ende voogd over zyn zeune Floris V. Ze was getrouwd mè Jan I van Avesnes, zeune van gravinne van Vloandern Margaretha van Constantinopel en Burchard van Avesnes. Hunder zeune Jan II van Avesnes volgde Jan I van Holland ip, de zeune van Floris V.
• Floris V (1256-1296), zyn zeune, trouwde round 1270 mè Beatrix, dochter van groaf Gwyde van Dampierre en Mathilde van Bethune. Je pakte de controle over Zêeland en liet hem groaf van Zêeland noemn.

De stormvloed van 1287 of de Sint-Luciavloed, binst de nacht van 13 ip 14 december, was e rampe vo Friesland. Duuzndn Friezn zyn ton verdrounkn. Deur die vloed wierd de Waddnzêe en de Zuderzêe gevormd en wierd West-Friesland definitief geschid van ’t Friesland van nu. Ol de dorpn die doa loagn zyn weggespoeld.

Holland kost van die rampe profiteern en de Friezn verloorn vele van hunder invloed. Ook hunder toale, die geklapt wierd van de Vlamsche kust tout in Denemarkn, begost mêer en mêer te verdwynn.

• Jan I (1296-1299), zyn zeune, is ipgebrocht an ’t hof van keunienk Edward I van Iengeland en je trouwde in 1297 mè zyn dochter Elisabeth. Achter da Jan I zounder jounges stierf, erfde Jan II van Avesnes, die groaf van Henegouwn was, Holland en Zêeland.

Huus Avesnes

• Jan II van Avesnes (1299–1304), zeune van Jan I van Avesnes en Aleidis van Holland en klêenzeune van Floris IV. Je was van 1280 Jan I van Henegouwn, achter den dôod van zyn grôtmoeder Margaretha van Constantinopel.
• Willem III (1304–1337), zyn zeune
• Willem IV (1337–1345), zyn zeune
• Margaretha II (1345–1354), zyn zuster, tegoare met heur vint Lodewyk IV, de keunienk en keizer van et Hillig Rôoms Ryk († 1347) en hunder zeune Willem V. In 1349 gerakte z’in ruzje met heur zeune en da was ’t begun van de Hoekse en Kabeljauwse gevechtn (1350-1492) tusschn groepn edeln en steedn in Holland en Zêeland. Vó Bourgondië was Kabeljauws en teegn Bourgondië was Hoeks. Z’erkendeg heur zeune in 1354 ols groaf van Holland en Zêeland, en achter heur dôod in 1356 erfdegt ie Henegouwn.

Huus Wittelsbach (Beiern)

• Willem V (Willem I van Beiern en Willem III van Henegouwn) (1354–1389), hunder zeune
• Albrecht I van Beiern (1389–1404), zyn broere
• Willem VI (1404–1417), zyn zeune. Je trouwde mè Margaretha van Bourgondië, dochter van Filips de Stoutn
• Jacoba van Beiern (1417–1433), hunder dochter. In 1433 dwoung Filips de Goein heur van Henegouwn-Holland-Zêeland an hem of te stoan. Jacoba was zyn nichte. Zyn voader en heur moeder woarn broere en zuster.

Huus Valois-Bourgondië

• Filips I (Filips de Goein) (1433–1467)
• Karel I (Karel de Stoutn) (1467–1477), zyn zeune
• Maria van Bourgondië (1477–1482), zyn dochter, tegoare met heur vint Maximiliaan I

Huus Habsburg

• Filips II (Filips I van Kastilië) (1482-1506) (Maximiliaan I was zyn regent van 1482 tout 1494)
• Karel II (Keizer Karel V) (1506-1555) (Maximiliaan I was zyn regent van 1506 tout 1515)

Met de Pragmatieke Sanctie van 4 november 1549 wierd de Bourgondische Kreits deur Karel V ommegevormd tout de Zeventien Provinciën van de Lêge Landn. De Bourgondische Kreits bestound ol van 1512 ounder Maximiliaan I, en was êen van de tien Rykskreitsn, woarin dat ‘t Hillig Rôoms Ryk ingedêeld was. Karel V bepoalde met de Pragmatieke Sanctie dan de Zeventien Provinciën olsan mostn tegoare bluuvn ounder êen keunienk, on ze overg’erfd wierdn. Ze kwoamn doamee apart te stoan van ‘t Hillig Rôoms Ryk en ’t keunienkryk Vrankryk. Achter de trôonsofstand van Karel V kwoamn z’ounder zyn zeune Filips.

• Filips III (1555-1581) (Filips II van Spanje) (van 1581 tout 1598 ollêne den titel )

Ounder de Bourgondiërs en de Habsburgers regeerde de stadshouder in noame van de groaf over ’t groafschap. Van 1559 was de Groaf van Nassau Willem I de Zwyger of Willem van Oranje stadshouder van Holland, Zêeland en Utrecht. J’haad in 1544 ’t prinsdom Orange en bezittiengn in de Nederlandn g’erfd van zyn kozn René van Châlon. Je kêerdeg hem teegn keunienk Filips II van Spanje en je speeldeg e grôte rolle in de Tachtigjoarign Oorlog. In 1579 kwamt er e breuke tusschn Nôord en Zuud met de Unie van Atrecht en de Unie van Utrecht.

Mêer ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien ip Groavn van Holland ip Wikimedia Commons.