Ipper-Lotharingen
Ipper-Lotharingen was et zudelik stik, en Neder-Lotharingen et nôordelik stik van et hertogdom Lotharingen, achter dat et in 959 gesplitst wierd.
Van 1047, ounder d’hertoogn van den Elzas, kwamt de Fransche noame Lorraine in gebruuk.
Et Hertogdom Ipper-Lotharingen bestound uut de nôordôostelikke Fransche regio Lorraine van nu, mè nog stikkn van modern Luxemburg en Duutsland derby. De belangrykste steedn woarn Metz, Verdun en Nancy.
Et Hertogdom blêef bestoan tout dat et in 1766 g’annexeerd wierd deur Frankryk en e Fransche provinsje kwam.
Inoud |
[bewerkn] Geschiedenisse
Et Hertogdom Lotharingen was oorsproundelik e stamhertogdom ounder et Karoliengisch Keunienkryk Lotharingen. 't Wierd in 903 gesticht ounder Lodewyk et Kiend.
Et Keunienkryk Lotharingen is lange verdêeld gewist tusschn West- en Oost-Francië.
In 870 wierd et, by ‘t verdrag van Meerssen, gelykig verdêeld tusschn Lotharius zyn twi nounkels. Lodewyk den Duuts krêeg et ôostelik stik, en Karel de Kletsn et westelik stik. In 880 wierd ‘t Verdrag van Ribemont getêeknd. ’t Stik van Lotharingen, dat achter ’t verdrag van Meerssen by West-Francië gekommn was, kwam nu ook by Oost-Francië, en Lodewyk de Joungn kwam keunienk van hêel Lotharingen.
Lodewyk et Kiend, den ênigste wettige zeune van Arnulf van Karinthië, was de latste Karoliengische keunienk van Oost-Francië. In dien tyd was de belangrykste Konradyn, Gebhard, groaf van de Niddagouwe, Reyngouwe, Neder-Lahngouwe en Wetterau. In 903 gaft ie zyn eign den titel van hertog van Lotharingen, in noame van Lodewyk et Kiend. (Kebehart dux regni quod a multis Hlotharii dicitur). Doamee wast ie e sôorte van platsvervanger van de jounge keunienk.
Moar in 910 wierd Karel de Simpeln verkoozn tout keunienk van Lotharingen en kwam et keunienkryk Lotharingen were ounder West-Francië.
In 922 kost Hendrik de Veugeloare Karel de Simpeln verjoagn uut Lotharingen en in 925 kost ie ‘t were ounder Oost-Francië briengn. Lotharingen was van ton e stamhertogdom ounder et Duuts Ryk.
[bewerkn] De splitsienge van ’t hertogdom Lotharingen
In 959 verdêelde Bruno de Grôotn ’t hertogdom in twi stikkn: Neder-Lotharingen (Lotharingia inferior) en Ipper-Lotharingen (Lotharingia superior).
Bruno was de joungste zeune van Hendrik de Veugeloare van ’t Saksisch Huus Ottoonn, en e broere van Otto I, die in 962 keizer van et Hillig Rôoms Ryk kwam. Bruno was aartsbisschop van Keulen en de latstn hertog van hêel ’t hertogdom Lotharingen. Je stelde twi vice-hertoogn an: Godfried I vo Neder-Lotharingen en Frederik I vor Ipper-Lotharingen.
De twi hertogdommn giengn elk under weg. Ze kwoamn juste were tegoare van 1033 tout 1044 ounder Gozelo I.
[bewerkn] D'hertoogn van Lotharingen tout an de splitsienge
- Gebhard van Lotharingen (903–910)
- Reginar I van Henegouwn (910–915)
- Giselbert van Lotharingen (925–939)
- Hendrik I van Beiern (939–940)
- Otto van Verdun (942–944)
- Koenroad de Rôoin (944–953)
- Bruno de Grôotn (953–965)
[bewerkn] D’hertoogn van Ipper-Lotharingen
[bewerkn] Huus Ardenn-Bar 959-1033
- Frederik I (959-978), tout 965 vice-hertog ounder Bruno de Grôotn
- Diederik I (978-1027)
- Frederik III (1027-1033)
[bewerkn] Huus Ardenn-Verdun (1033-1047)
- Gozelo I (1033-1044) (ook hertog van Neder-Lotharingen (1023-1044))
- Godfried met den Board (1044-1047) (ook hertog van Neder-Lotharingen (1065-1069))
[bewerkn] Lorraine:
[bewerkn] Huus Ardenn- Metz of van den Elzas (1047-1431)
- Adalbert (1047-1048]]
- Gerard (1048-1070)
- Diederik (1070-1115) (zyn twidde vrouwe was Gertrude van Vloandern, dochter van Robrecht de Fries. Diederik van den Elzas was under zeune.)
- Simon I (1115-1139
- Mattheus I (1139-1176)
- Simon II (1176-1205)
- Ferry I (1205-1206)
- Ferry II (1205-1213)
- Thiebaut I (1213-1220)
- Mattheus (1220-1251)
- Ferry III (1251-1303)
- Thiebaut II (1303-1312)
- Ferry IV (1312-1328)
- Rudolf (1328-1346)
- Jan I (1346-1390)
- Karel II (1390-1431
- Isabelle (1431-1453), getrouwd mè René I van Anjou
[bewerkn] Huus Anjou (1431-1473)
- René I van Anjou (1431-1453)
- Jan II (1453-1470)
- Nicolas I (1470-1473)
- Yolande (1473)
[bewerkn] Huus Vaudémont (1473-1737)
- René II (1473-1508)
- Anton (1508-1544)
- Frans I (1544-1545)
- Karel III (1545-1608)
- Hendrik II (1608-1624)
- Nicole (1624-1625)
- Frans II (1625)
- Karel IV (1625-1634)
- Nicolas II (1634-1635)
1635 – 1659: Fransche bezettienge
- Karel IV (1659-1670) (were)
1670 – 1697: Fransche bezettienge
- Karel V (1675-1690)
- Leopold (1690-1729)
- Frans III Stefan (1729-1737) was ook keizer van et Hillig Rôoms Ryk van 1745 toet 1765.
[bewerkn] Huus Leszcyński
- Stanislaus I Leszczyński (1737-1766)
Kykt ook no d’hertoogn van Neder-Lotharingen
[bewerkn] Huus Habsburg-Lotharingen
In 1736 trouwde hertog Frans Stefan mè Maria-Theresia van Ôostnryk, dochter van keizer Karel VI. Da was ’t begun van et Huus Habsburg-Lotharingen.
By de Vrede van Weenn in 1738, achter de Poolsche successieoorloge, kwoamn Frankryk, et Huus Habsburg en et Huus Vaudémont van Lotharingen overêen da Stanisław Leszczyński, die verloorn haad van Augustus III van Polen, et hertogdom Lotharingen krêeg. Zyn dochter Maria Leszczyńska was in 1725 getrouwd mè Lodewyk XV van Frankryk en ze was azo keuniginne van Frankryk gekommn. Stanisław Leszczyński krêeg Lotharingen ip vôorwoarde dat et achter zyn dôod in handn zou kommn van Frankryk. Hertog Frans Stefan krêeg als compensoasje et grôothertogdom Toscane, woa da de latste Medici gestorvn was zounder ipvolger. Frankryk beloofde van de Pragmatieke Sanctie t’anveirdn, woadeure dan de dochters ook de trône van under voader kostn ervn, en ze wildn Maria-Theresia steunn als ipvolger van d’Habsburgsche bezittiengn. Karel III van Spanje, den oudste zeune van Filips V, krêegt de keunienkrykn Noapels en Sicilië.
Stanisław Leszczyński was de latstn hertog van Ipper-Lotharingen. Je stierf in februoari 1766 en Lorraine kwam e Fransche provinsje tout an de Fransche Revoluusje.
[bewerkn] Achter de Fransche Revoluusje
In 1789, met de Fransche Revoluusje, wierdn de provinsjes gereorganiseerd in departementn, en Lorraine wierd gesplitst in vier departementn: Meurthe-et-Moselle, Meuse, Moselle en Vosges.
In 1871, achter de Frans-Duutschn oorloge, wierd et nôordelik stik round Metz met et grotste stik van den Elzas en de Moselle-regio, g’annexeerd deur et nieuw Duuts Ryk. ‘t Krêegt de noame Elzas-Lotharingen. ’t Blêef e stik van Duutsland tout an ’t ende van den Êeste Weireldoorloge, achter da keizer Wilhelm II van Duutsland ofstand gedoan haad.
In november 1918 wierd et ounofhankelik verkloard met de steun van de Verênigde Stoatn en achter e poar doagn wierd et were g’annexeerd deur Frankryk. In 1940 gieng et were no Nazi Duutsland binst de Twidde Weireldoorloge, moar in november 1944 kwam et definitief by Frankryk. Nu is Lorraine e Fransche regio.
