Mahmoud Darwisch
حمود درويش , Mahmoud Darwisch (13 moarte 1941 - 9 ogustus 2008) was e' Palestynsche dichtre en schryvre die vele pryzn gewoun ‘êt vô zyn lettrekundig werk. ‘Y wierd 'y anzien vo de Nasjonoale Dichtre van Palestina [1]. In ze werk wierd Palestina ‘ t beeld vô ‘t verlies van ‘t Eirds Paradys, vô gebôorte en weedripstandienge, en vo de smêrte van alles ofgepakt te zyn en verjaagd nor ’n vrimd land [2][3].
Inoud |
[bewerkn] Leevnsbeschryvienge
Darwisch wierd geboorn in ‘t dorptje Al-Birwa in ‘t west’n va’ Galilea [4]. ‘Y was de twidde zeune va’ Salim en Houreyyah Darwisch. Ze voadre was u muuzlmansche groundeignoare. Ze moedre koste nie leezn of schryvn, moa ze grotvoadre leird’ ‘êm leezn [5]. Achtre da ‘t leegre van Israël zyn dorp binn’viel in juni 1948 vluchtte de famielje noa Libanon, eist in Jezzin en ton in Damour. E' joar loatre keirdn ze weere no de streeke van Akko, die nu e' stik was van Israël, en ze gieng zydre weunn’ in Deir al-Asad ( da wil zegn : Uus van de lêeuw ) [6]. Darwisch gienk noa de middleboare schoole va’ Kafr Yasif, twei kilomeet’rs te nôordn van Jadeidi. ‘Y verhuusde noa Haifa en liet zyn eistte dichtbundle verschynn’, Asafir bila ajniha ( Veug'ls zoundre vlerk’n ), otn neegtien joar oed was. Darwisch verliet Israël in 1970 [7] vo te goan studeern i' de Sovjetuunje. 'Y gienk 'y noa d' Universiteit va' Moskoe vor ein joar[3], en je gienk weunn’ in Egypte en in Libanon [8]. Ot ‘em voegde by de PLO in 1973, kostn Israël nie mê binn [5].
In 1995, keirndn weere vo noa de begraavienge va’ ze moat Emile Habibi te goan, e’ je kreig 'y e’ permiesje vo vier daagn vor i’ Haifa te meugn bluuvn [9] Darwisch kreig toeloatienge vor i’ Ramallah te weunn i' 1995 [9] ‘oewêl datn zei da' 't lik was of datn doa in de vrimde was, vor ‘em was de Westlikke Jordaanoevre nie z'n eign t'uus[7].
Darwisch was twi kei getrowd e’ geschid. Zyn eiste wuuf was de schryfstre Rana Kabbani. In ‘t middn’ van de joarn 80, trowdn mê e’ Egyptische vertoalstre, Hayat Heeni ( Hayat wil zegn : 't leevn ). ‘Y ‘a gin kienders [5]. Darwisch wist van ‘t êrte, ‘y kreig e’n êrtoanval 1984, en dr kwaamn twee êrtoperoasjes van, in 1984 en 1998.[5]
Zyn latste bezoek an Israël was in juli 2007, vo vôordrachtn van gedichtn by te weunn in ‘t Mt. Carmel Auditorium in Haifa[10], woa datn de gewelddoadige ruuzje tusschn Fatah e’ Hamas beschreif lik e’ "zêefmôordpoogienge ip stroate" [11].
[bewerkn] Lettrekundige loopboane
Darwisch gaf meir dan dertig bundles gedichtn uut en acht boekn mê proza. ‘Y was 'y uutgeevre va’ Al-Jadid, Al-Fajr, Shu'un Filistiniyya e’ Al-Karmel (1981). In zyn eiste dichtbundle "Bloarn van Olyfboomn" wast gedicht "Paspor’", geschreevn in 1964 [12] :
Zet ‘t ip je koarte./ ‘k Zyn ik ‘n Arabiere/ e’ de nuumro va’ me paspor’ is fiftig duuzd/ ‘k ên ik acht kiendrs/ en ‘t neegnste is ip komste achtre de zoomre./ Woavôorn zoej moetn dul zyn ?
Zet ‘t ip je koarte./ ‘k Zyn ik ‘n Arabiere/ ‘k werkn mê me moatn in de steingroeve./ ‘k ên ik acht kiendrs/ Vor ‘undre vroet ‘k vor e stuute,/ vo de kleirn en de schoolboekn/ in de rotsn./ En ‘k vraagn ik gin aalmoeze a’ je deure,/ ‘k kruupn ik nie oovre joen zulle,/ Woavôorn zoej moetn dul zyn ?
Zet ‘t ip je koarte./ ‘k Zyn ik ‘n Arabiere./ ‘k En ik e naame zoundre tietle,/ verduldig in e land woa da' alles/ leeft i’ e kokpot va’ kolêere./ Myn wortls/ zyn verankrd vôo de geborte van de tyd/ vôo 't uutkomn van 'd eiwn,/ vôo cypressn e’ olyfboomn,/ vôo dat al de kruudn dr woarn./ Myn voadre liep achtre de ploeg/ j’is nie van 'ooge ofkomste./ E’ me grotvoadre was e’ klein boertje/ zoundre stamboom of grôote dieploms./ Myn ‘uus is ‘t uus va’ e’ waakre/ gemakt va’ staakn e’ va’ riet./ Zyj kontênt va’ myn sietuoaschje ?/ ‘k Zyn ik e’ vôornaame zoundr achtrenaame.
Zet ‘t ip je koarte./ ‘k Zyn ik ‘n Arabiere./ 't Kleur van m'n ‘oar : pêkzwart./ 't Kleur van m'n oogn : bruun./ Myn byzoundre têekns :/ Ip me kop ‘n Palestynsche keffiyeh/ ‘k Krabble z’n oogn uut die dr’an trekt./ Me weunplatse :/ ‘k komn uut e dorp, verre e’ vergeetn,/ En zyn stroatn ein gin naamn/ En al de vintn ip ‘t land en in de steingroeve./ Woavôorn zoej moetn dul zyn?
Zet ‘t ip je koarte./ ‘k zyn ik ‘n Arabiere./ Gy ‘ê de drievloars va’ me vôorvoadrs ofgepakt/ en de groend woa da 'k ip werktn,/ ikke en aal me kiendrs,/ E’ je liet gy uus e’ aal me kleinkiendrs/ nieks dan alleine die rotsn./ Goa joen regeerienge die ook steeln/ lik of da’ ze zegn ?
Zôo !/ Zet ‘t van boovn ip je koarte :/ Ik ên gin bitje haat vô niemand,/ 'k schendn ik niemand z’n eigndom./ En toch, most ‘k vergoan van den ‘oungre/ ‘k Zoun ‘t vleis eetn va’ m’n oovreweldigre./ Past ip, past ip va’ m’n ‘oungre/ e’ va’ me kolêere !
Darwisch ê vele pryzn gewoun vo ze werk, en 't is uutgegeevn in 20 toaln [13]. De droajschyve in ’t dichtwerk van Darwisch is ‘t gedacht va’ watan of t'uusland. De dichtre Naomi Shihab Nye schreif da’ Darwisch "den diepsten oasm is van ’t Palestynsche Volk, de wêlspreeknde getuuge va’ verbannienge e’ va’ deil-zyn van zyn volk...."[14]
[bewerkn] Maniere van schryvn
De eiste werkn van Darwisch woarn lik in 't klassiek Arabisch. ‘Y schreif gedichtn met één ryme lik in d' oude Arabische dichtkunste. In de joarn 70 begostn of te wykn van die vôorschriftn en pastn e "vry-vers" tikniek toe die nie mei oovrein kwam mê de klassieke reegls. 't Min of meir romantisch noa vôorn bringn van in zyn eiste werkn wierd e meir persôonlikke plôoiboare toale, en de leuzn en oovreduudlikke uutspraakn die in z’n eiste gedichten stoun'n, wierdn vervangn deur e' mindre rechtedeure, uutdruklikke algemêene menschlikheid, hoewel dat de polletiek nooit nie verre te zoekn was [15].
[bewerkn] Lettrekundige invloedn
Darwisch was oundre den indruk van d’ Arabische dichters Abd al-Wahhab al-Bayati en Badr Shakir al-Sayyab [16]. ‘Y zei zeive da’ Rimbaud en Ginsberg invloed ip ‘êm ‘addn gêt [5]. Darwisch bewounderde de Hebrêeuwsche dichtre Yehuda Amichai, moa beschreif zyn dichtwerk lik "’n uutdaagienge vo mien, omda wydre oovre dezêefste platse schryvn. Amichai wil ’t lan'schap en de geschiednisse gebruukn vo z’n eign profiet, binst datn ‘m steunt ip myn vernietegienge. Azôo zyn wiedre an 't stry'n : wien ist'r de boas van de toale van da land ? Wien ist 'r mêest zot ip ? Wien beschryft 't beetre ?"[5].
[bewerkn] ’Oudienge teegn Israël
Darwisch is oovroal bekeekn lik e boegbeeld vo' Palestina [7] en e wôordvoerdre vor 't Arabies verzet teegn Israël. Je most 'y nie weetn van antisemitisme : "De beschuldegienge is da’k ik Joodn haatn. ’t Is nie plezant dan’ze myn bekiekn lik e duuvle en e vyand va’ Israël. ’k Zyn ik nie zot van Israël, vanzen’eigens nie. Doavoa êk ik gin reedns. Moa ‘k haatn ik gin Joodn."[17]. Darwisch schreif in ‘t Arabisch, moa je klapte Iengls, Fraans en ‘Eebrêews. Vôgens den Israëliese schryvr Haim Gouri, die ‘êm persôonlik kende, was ‘t Eebrêews va’ Darwisch eiste klasse [18].
[bewerkn] Polletieke rolle
Darwisch was lid van de Rakah, de kommeniestiesche partie van Israël, vôo dat ‘y by de Palestynsche Bevrydiengsorgannezoasche (PLO) in Beirut was. In 1970 gienk ‘y noa Moskoe. Loatre vertroktn noa Kairo woa datn vô de gazette al-Ahram gienk werkn in 1971. In Beirut, in 1973, gaftn e moandblad uut Shu'un Filistiniyya (Palestynsche Zaakn ) en werkt ‘y as bestierdre van ‘t Palestynsch Oundrezoekscentrum van de PLO en gienk dêel uutmaakn van d’ organnezoasche. Achtre de Libaneeschen Ôorlooge, schrêef Darwisch de polletieke gedichtn Qasidat Bayrut (1982) en Madih al-zill al'ali (1983). Darwisch wierd verkoozn in ‘t bestier van de PLO in 1987. In 1988 schrêeftn e verkloarienge die bedoeld was lik ‘n ounaf'anklek’eidsverkloarienge van ‘t Palestynsche Volk. In 1993, achtre d’akkôordn van Oslo, gienk Darwisch weg uut ‘t bestier van de PLO[19]. Darwisch ‘êt altyd gepleit vor e "toaje en êerlikke" ‘oudienge by oundrandliengn mê Israël [20].
In 1988 wierd ein van ze gedichtn, Verbygangres Tusschn de Verbygoande Wôordn, angeklaagd in de Knesset deur Yitzhak Shamir [5]. Darwisch wierd beschuldigd van te vraagn da’ de Joodn Israël zou’n verloatn, ‘oewêl dat’n de Westlikke Jordoanoevre bedoeld ‘ad en Gaza [21] : "Dus verlat uuz land/Uus strange, uuze zei/Uus groan, uus zoet, uuze woende." E kennre va’ Darwisch' zyn gedichtn , Adel Usta, zei dat ‘t gedicht verkeird verstoan was e’ verkeird vertoald [22], en de dichtre en vertoaldre Ammiel Alcalay schreif da’ "de fel oovredreen reaksje ip ‘t gedicht simpleweg ’n uutienge is van d’ingesteld’eid van d’ Israëlies ... ( ‘t gedicht ) is ‘n nie te doen buugn weigrienge om de bezettienge ‘t anveirdn".[23].
‘Oewel da’ Darwisch ze twyf’ls ‘ad oovre de leidrs van Israël en van Palestina, toch gloofdn datr vreede zou kunn’ kommn. "Ik zyn nie wan’oopig," zeidn an d’ Israëlische gazette Haaretz. "Ik ên geduld en ‘k wachtn ik ip e diepe omwentlienge in ‘t geweetn van d’ Israëlies. D’ Arabiern zyn greid vor e sterk Israël mê kernwoapns ‘t anveirdn – al da' Israël moe doen is de pôortn van zyn burcht oopn te zettn en vreede te maakn"[8].
In juli 2007, keirde Darwisch weere noa Ramallah en bezochtn Haifa vor e festiviteit ter zyner êere, bekostigd deur ‘t Tydschrift Masharaf en de Israëliese Hadash party [18]. Vô 2 000 menschn die noa de gebeurtnisse kwaam zien, vlôogtn uut tegen de machtsovername deur Hamas :
"Wydre wierdn wakkre vor e vlagge ( va’ Hamas ) mê ein kleur te zien die de vlagge mê vier kleurn ( va’ Palestina ) vervienk [24]."
[bewerkn] Dôod
Mahmoud Darwisch is dôogegoan den 9 ogustus 2008 otn 67 was, drie daagn achtr d’êrtoperoasje i’ Memorial Hermann Hospital in Houston, Texas. Voa d’operoasje ‘a Darwisch e’ papier geteiknd vo te zegn dat ‘n nie wilde datn kunstmoatig i’ leevn zou g’oudn wordn vo ‘t geval van 'êrsndôod [25].
D' eiste verslaagn va’ z’n dôod in d’ Araabsche gazettn schreivn da Darwisch ‘a gevraagd in z’n latste wille van in Palestina begraavn te wordn. Drie platsen woarn dr' eist vôorgesteld; zyn gebôortedorptje Al-Birwa, 't dorptje va' doanêffens Jadeida, woa datr nog famielje weunt va' Darwisch, of Ramallah, de stad ip de Westlikke Jordaanoevre. De burgemeistre va' Ramallah, Janet Mikhail, koundigde loatre an da' Darwisch zoe begraavn wordn nêfns 't Kuultuurpaleis va' Ramallah, ip de top van 'en 'euvle in de zuudwestlikke buutnwykn van Ramallah, wô da'j Jerusalem ku zien ligg'n, en e schryn zoetr ipgericht wordn 'êm ter eire. Ahmed Darwisch zei "Mahmoud is nie van e famielje of va' e' stad, 'y is van iedrein uut Palestina, en 'y moe begraavn wordn ip e platse woa dat z' allemalle kunn' kommn en 'êm bezoekn"[26].
[bewerkn] Proevrtjes
[bewerkn] Stiksje uut "Sietuoasje van beleegrienge" [27]
Oj gin reegn zyt, me keppe
zyt ton e boom
zwoar va' vruchtn...zyt e boom
En oj gin boom zyt, me keppe
zyt ton e stein
nat van de dauw...zyt e stein
En oj gin stein zyt, me keppe
zyt ton e moane
in de droomn va' je lief...zyt e moane
[Azôo sprakt 'r e wuuf
teegn 'eur zeune ip zyn begraavienge]
( êrtoalienge deur e Busveugle )
[bewerkn] Stiksje uut "Sietuoasje van beleegrienge" [28]
Gydre, die ip de zulle stoat, komm binn
en drienk met uus e tasse kafje
Meschiens voelje gydre tonne da'j gydre menschn zyd lik wydre
Gydre, die ip de zulle van d'uuzn stoat,
lat uus 's nuchtends uuze ruste,
ton goan wydre grust zyn da wydre
menschn zyn lik gydre!
( êrtoalienge deur e Busveugle )
[bewerkn] E bitje leezn
- Darwish, Mahmoud 2008 : Hälat Hisaar - Staat van beleg, De Geus BV, Breda, 192 blz, ISBN 978-90-445-1291-5
[bewerkn] Verwyziengn
- ↑ BBC News 9 August 2008 Palestinian 'national poet' dies
- ↑ New York Times 22 December 2001 A Poet's Palestine as a Metaphor by Adam Shatz
- ↑ 3,0 3,1 Guardian Saturday June 8, 2002 Poet of the Arab world by Maya Jaggi
- ↑ Saudi Gazette 10 August 2008 Death defeats Darwish
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 PHRC Saturday June 8, 2002 Poet of the Arab world by Maya Jaggi, Originally printed in the Guardian
- ↑ Geocities Mahmoud Darwish Biography by Sameh Al-Natour.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 http://www.haaretz.com/hasen/spages/1019886.html
- ↑ 8,0 8,1 Seattle Times Saturday, August 9, 2008 Palestinian poet Mahmoud Darwish dead at 67 By Diaa Hadid
- ↑ 9,0 9,1 New York Times 10 May 1996 Ramallah Journal;Suitcase No Longer His Homeland, a Poet Returns By Joel Greenberg
- ↑ Ha'aretzPalestinian poet Mahmoud Darwisch to attend event in Haifa By Yoav Stern,
- ↑ BBC News 16 July 2007 Palestinian poet derides factions
- ↑ see the site
- ↑ Fencemag.com
- ↑ Poets.org from the Academy of American Poets
- ↑ Passing in passing words
- ↑ Guardian 11 August 2008 Mahmoud Darwish by Peter Clark
- ↑ New York Times 7 March 2000 Ramallah Journal; Poetry of Arab Pain: Are Israeli Students Ready? by Susan Sachs
- ↑ 18,0 18,1 http://www.haaretz.com/hasen/spages/1011812.html
- ↑ New York Times 25 August 1993 Palestinian Critics Accuse Arafat Of Secret Concessions to Israelis by Youseff M. Ibrahim page 2
- ↑ kirjasto.sci.fi/darwish
- ↑ New York Times 5 April, 1988 Palestinian's Poem Unnerves Israelis
- ↑ CBC 9 August 2008 Palestinian poet Mahmoud Darwish dies
- ↑ Alcalay, Ammiel 1988 ( 7 ogustus ) : Who's Afraid of Mahmoud Darwish? News from Within, IV 8, blz. 14–16
- ↑ AFP 9 August 2008 Famed Palestinian poet Mahmud Darwish dies: hospital
- ↑ al Jazeera.net 10 August 2008 Palestinian poet Darwish dies
- ↑ Jpost 10 August 2008 PA may request Galilee burial for poet By Associated Press
- ↑ Darwish Mahmoud 2008, blz. 74-75
- ↑ Darwish, Mahmoud 2008, blz. 26-27
