Yzer (element)

Van Wikipedia
Ga naar: Begunplekkn, zoeken

2,+3

Periodiek système
Fe-TableImage.png
Algemêen
Noame Yzer
Symbool Fe
Atoomnummer 26
Groep Platinagroep
Periode Periode 4
Blok D-blok
Reekse Overgangsmetoal
Kleur Grysde
Chemische eignschapn
Atoommassa (u) 55,85 g.mol-1
Elektroonnconfiguroatie [Ar]3d64s2
Oxidoatietoestandn
Elektronegativiteit (Pauling) 1,83
Atoomstroale (pm) 124,1
1e ionisoatiepotentioal (kJ×mol-1) 762,47
2e ionisoatiepotentioal (kJ×mol-1) 1561,90
3e ionisoatiepotentioal (kJ×mol-1) 2957,49
Fysische eigenschapn
Dichtheid (kg·m-3) 7860
Smeltpunt (K) 1811
Kookpunt (K) 3023
Aggregoatietoestand Vaste
Smeltwarmte (kJ·mol-1) 13,80
Verdampiengswarmte (kJ·mol-1) 349,60
Kristalstructuur Kubisch
Molair volume (m3·mol-1) 7,09
Geluudssnelheid (m·s-1) 4910
Specifieke warmte (J·kg-1·K-1) 440
Elektrische weerstandΩcm) 9,71
Warmtegeleidboarheid (W·m-1·K-1) 80,2
SI-êenheedn en standoardtemperateure en -druk wordn gebruukt,
of 't zou moetn zyn dat et er anders stoat.

Yzer of ysder (Latyn: ferrum) es een element van et Periodiek système. 't Stoat in de 8ste groep (Platinagroep) en in de vierde periode, en 't et atoomnummer 26. 't Symbool van yzer is Fe van et lantynse ferrum. 't Woord yzer is ôok gebruukt vo stoal, een yzer-carbounlegeringe, moa dat is dus verkêerd.

Voorkomn[bewerkn | brontekst bewerken]

De koste van d'eirde bestoa vo 5% uut yzer, mêestol als hematiet (yzertrioxide). Iervan kun je zuver yzer moakn deur een redoxreacte me carboun als reductor. Den isotoop 56Fe komt 't mêeste voorn, 91,8% van ol 't yzer. 54Fe is goe vo 5,8%.

Eignschappn[bewerkn | brontekst bewerken]

Yzer is e ferromagnetisch metoal, da wil zeggn da 't magneetn antrekt en da j' der magneetn va kut moakn. Yzer èt de grotste bindingsenergie van olle elementn, dus 't is 't zwoarste element da j' me kernfusie ku moakn zonder energie toe te voegn, en 't lichtste da je ku moakn zonder energieverlies me kernsplitting.

Toepassienge[bewerkn | brontekst bewerken]

Yzer is 't mêest gebruukte metoal da der is, mêestol as stoal, da komt omda 't goekoop en sterk is. Toepassingn van yzer:

  • Als stoal
  • In transfo's (yzer of ferriet)
  • Geute (gietyzer), gesmoltn yzer da in een vorm is gegootn
  • Smeedyzer, yzer gemakt deur te smeedn boovn e vier

Geschiednisse[bewerkn | brontekst bewerken]

Yzer wos ol gebruukt in 4000 v Chr. in Sumerië en Oud Egypte voe speern en sieroadn. Ton oaldegen ze yzer uut meteorietn. Loater èn ze gevoundn oe da ze yzer uut ertsn kostn oaln, en ton èn ze 't vee mêer beginn gebruukn.

Tussn de 12e en 10e êeuw v.Chr. è 't de plekke overgepakt van brons vo woapns, omdat tin (da j' nodig it vo brons te moakn) vee moeilikker te viendn wos. Da wos 't begin van den yzertyd.

Wikimedia Commons