Federico García Lorca
Federico García Lorca [1]( Fuente Vaqueros, 5 juni 1898 – Víznar, 19 ogustus 1936 ) was een Spoansche dichtre, en tonêelschryvre. D’r goan verzekers gin mensch'n zyn die kunn’n bewyzn ip taafle leggn dat ’n nie de grotste Spoansche dichtre is die d'r ôoit gewist is.
‘Y is êen van de vele duuznde die 'verdwein' en die vermôord wierd’n deur de Nasjonaliest'n by ’t begun van de Spoansche Burg'rôorloge [2] [3][4]. In 2008 wierd'r ‘n offesjeil ounderzoek gedoan noa de dôod van Lorca. Lorca's famielje ‘a bezwoar’n teeg’n ipgraavieng’n ip de meuglyke begraafplatse by Alfacar. Moa d’r wierd'n gin oovrebluufsels gevoen’ [5][6].
Inoud |
[bewerkn] Leevnsbeschryvienge
.jpg)
García Lorca wierd geboorn in e klein stadje dichte by Granada, in Andaloesje, ’t zuudlikste deil van Spajje . Zyn voadre ‘ad e boerdery in de vega, de vruchboare vlakte by Granada en e schôon ‘uus in ’t midd'n van Fuente Vaqueros . Zyn moedre was oundrewyzeresse en e begaafde pianiste. In 1909 ver’uusde zyn famielje noa Granada. In 1915, achter datn’ de middelboare schole uutgedoan ‘ad, giengt’n noa d’Universiteit van Granada. ’Y studeerde recht’n, lettrekunde, kompoziesje en piano. In 1916 én 1917 gienk García Lorca ip reize deur Kastielje, Léon en Galiesje tegoare mê e profêssre van z’n Universiteit, die ‘êm ‘ad angemoedigd om zyn eiste boek te schryv’n : "Indrukk’n en Landschapp’n", da' verschein in 1918.
[bewerkn] De joenge schryvr
Otn’ in Granada was ‘adnt voelienge met invloedryke verêenegieng'n woa dat’n altyd steun an gêt ee’d en die ‘t meuglijk makten dat’n vanof 1919, in de Residencia de estudiantes in Madrid kost verbluuv’n. ‘Ier zoud’n bevriend graakn mê Manuel de Falla, Luis Buñuel en Salvador Dalí en vele andre schepp’nde kunst'noars die grôte invloed hadd’n of zou’n krygn in Spanje. In Madrid kwaamtn’ Gregorio Martínez Sierra teegn, de Bestierdre van ‘t Teatro Eslava van Madrid. In 1919–20, op uutnôdigienge van Sierra, schreiftn en voerdn’ zyn eiste stik ip : El maleficio de la mariposa ( ’t Kwoa spel van de vliendr ). ‘ Was e toneilstik in verzn over d’ ounmeuglyke liefde van e kakkerlak en e vliendre, mê ‘n oundersteunend kôor van andre insectn; ’n stom publiek lachte dr mêe en dr woarn mô vier uutvoeriengn. Da vormde Garcia Lorca zyn gedacht over ‘t publiek vô de rêste van z’n leevn. Loatre zoud’n bewêern da Mariana Pineda, geschreevn in 1927, feitlik z’n eiste stik was.
De volgende joarn grakte García Lorca mêer e mêer betrokkn by de Spoansche kunstvôortrêkkrs. 'Y liet dichtbundels verschyn’ : Canciones (Liedjes) en Romancero Gitano ( Zigeunre Ballaadn, 1928), zyn bestgekende dichtbundle. Zyn twidde tonêelstik Mariana Pineda, mê leidienge by d’ipvoerienge van Salvador Dalí, begost mê vele byvol in Barcelona in 1927. In 1926 schrêef García Lorca ‘t stik De schoemoakre’s wounderlik wuuf da' moa zou ipgevoerd wordn in ‘t begun van 1930. ’t Was e verbeeldienkryke klucht die de ruuzjes beschryft tusschen un 'êet kittlôorig wuuf en e veel te brave schoemoakre.
.jpg)
Van 1925 toe 1928 wasn’ smôorverliefd ip Dalí [7]. De vriendschap mê Dalí was in zeekre zin weedrezyds [8], moa Dalí was nie gediend mê de wensch’n van de dichtr [9]. Teegn’ ‘t ende van de joar’n 1920 kreig García Lorca meir e meir 'n inzienkienge, en wastn styf verlêegn vô zyn homoseksualiteit. De byval va’ Romancero Gitano verergerde de pynlikke gespleetn'eid : ‘y zat gevroeng’ tusschn twêe vieren. An den ene kant wastn’ aa e bekende schyvr, zodatn in ’t openboar e rolle most speeln. An den andre kant wasnt e gefolterde mensch en kostn z'n miezeerje bykans an niemand kwyt.
De assamoa grotre vervrimdienge tusschen García Lorca en zyn beste moatn kwam ip ‘n ‘oogtepunt o’ de surrealiest'n Dalí e’ Luis Buñuel tegoare in 1929 e film makt’n die ze naamden "'n Andaloesiesche ’ound". García Lorca peisde, misschiens ten ounrechte, dat e smêerige oanval ip êmzeive was, en da was ’t ende van de verliefdhyd ip Dalí. Round deez’n tyd makte Dalí ook kenisse met z’n anstoand wuuf, Gala. Zyn pasjoneile moar einzydige band mê de bêeldowre Emilio Aladrén was tonne an ‘t uutêenvoln’ ot Aladrén tevele begost te kiekn noa zyn lief. Bekommerd om al die toestand’n ( moa misschiens niet bekend met uldre ôorzaakn ) , zorgde de famielje van García Lorca datn’ kost lange in de Verênigde Stoatn verbluuvn in 1929–30. Ostn’ in Amerika was, verbleif García Lorca mêestal in New York City, wô datn korte tyd studeerde an de Columbia University School of General Studies. Zyn bundle Poeta en Nueva York ( Dichtre in New York ) schreiwt van vervrimdienge en alleinigheid die ook hêel ôorsproenklik geuut wordt deur eign teikniengen. Zyn tonêelstik El Público ( ’t Publiek ) is moa verschein ip ‘t ende van de joarn 70 en ‘t geheil bestoa zêefs nie mê, va’n ‘t 'andschrifte is verloorn gegoan.
Lorca ‘ield Huerta de San Vicente vo' zyn zoomreverbluuf in Granada van 1926 toe 1936. ‘Ier schreif ‘n hêel of gedêeltlik sommigte van zyn belangrykste werkn, woaroundre Así que pasen cinco años ( Azô zyn dr vuuf joarn verby , 1931 ), Bodas de sangre ( Bloedbruuloft, 1932), Yerma (1934) en Diván del Tamarit (1931–1936). De dichtre weund’ in Huerta de San Vicente in de daagn juuste voa datn anhoudn en vermôord wierd in ogustus van 1936[10].
'Oewêl 't beeldnd werk van García Lorca nie zôvele andachte krygt, toch wasnt y ook doarin e grôten artiest [11][12].
[bewerkn] De Rippebliek
Ot’n wêerekwam noa Spanje in 1930 was ‘t zjuust gedoan mê de dwiengelandy van Primo de Rivera, en wierd de Rippebliek in eire ‘êrsteld. In 1931 wierd García Lorca bestierdre benoemd van e toneilgezelschap vor universiteitsstudent'n, Teatro Universitario la Barraca ( de Barakke ). Da was ipgericht deur ‘ t Mieniestêerje van Ipvoedienge van de Twidde Spoansche Rippebliek. De bedoelienge was round te rienn noa de kleinste boereprochietjies om doa vôorstelliengn te geev’n van radikale moderne intrepretoaschjes van ’t Klassiek Spoansch toneil. García Lorca was nie alleine bestierdre, ‘y speelde zêve ook.
Ip tournee mê’ La Barraca schreiftn de Landlyke Trielogie va’ Bloedbruulof’, Yerma en ‘t ‘uus van Bernarda Alba. ‘Y gaf z’n gedacht'n te beste ovre artiestieke scheppienge en uutvoerienge in e’ beroemde leezienge Spel en teorie van de Duende, den eiste kei gegeevn in Buenos Aires i' 1933. García Lorca betoogde da’ grôote kunste of’angt van e’ vievig bewustzyn van de dôod, biendienge met de ground van ’t volk, en erkennienge van de grenz’n van ’t verstand [13]. De toelage van ‘t gezelschap wierd vô d’en ‘êlft verminderd in 1934, en de latst’ ipvoeringe vound platse in april 1936.
[bewerkn] De Spoansche Burgrôorloge en de dôod van García Lorca
García Lorca verliet Madrid om noa Granada te goan moa drie daagn voa de Spoansche Burgrôorloge uutbrak in juli 1936. ’t Spoansch politiek ê’ moatschapplyk klimoat was veel ‘eitre gewordn achtre de môord ip de têegnstandre van 't Frente Popular, José Calvo Sotelo, deur de Guardia de Asalto [14]. García Lorca ‘a begreepn dat’n noa’ e stad gienk die ‘t meist behoudsgezind was van heil Andaloesje. Ip den 18 ogustus ( e moand achtre da’ de militaire ipstand losgebrookn was ) wierd zyn schôonbroere, Manuel Fernández-Montesinos, sosjaliestiese burgmêestre van Granada, dôo'geschootn. ‘Y wierd dezêefst’ achternoene anhoudn [15].
D’r wordt veroundersteld da’ García Lorca dôo’geschootn was deur Nasjonaliestiesche bend'n ip 19 ogustus 1936. De schyvr Ian Gibson in ze boek The Assassination of García Lorca stel’ vaste datn mê drie andre vermôord was. Ziedre naamdn Joaquin Arcollas Cabezas, Francisco Galadi Mergal en Dioscoro Galindo Gonzalez. 't Was ip e plekke die gekend is lik Fuente Grande, of de Fonteine van de Troan’ in ‘t Araabsch, en die lig' lan’st de boane tussch’n Viznar en Alfacar.
D'r zyn vele vroagn oovre de beweegreedns en de kleinigheedn round ze dôod. D'r zoun ook persôonlikke, nie-polletieke reedns kun' gewist zijn. De leevsbeschryvre va' García Lorca, Stainton, vertêlt dat de môordnoars 'em trêeterden vô zyn seksueile a'leg, en da da zoed e rolle gespeeld ên in ze dôod [16]. Ian Gibson peist da de môord ip García Lorca's 'n oundredêel was va' de kampajje va' grôoschoalige môorden die mostn aal de vôorstandres va' 't Frente Popular uutschaakln. Ian Gibson, je meint 'y ook da' 't woarschynlik is da' bekvechtery tusschn rechtsche bendn e' belangryke ôorzake van García Lorca zyn dôod gewist is; de vroegre CEDA-volksverteegnwôordigre Ramon Ruiz Alonso 'ê nie alleine García Lorca ipgepakt in 't uus va' Rosales, moa 'y was ook de anstookre va' den anklacht die makte da't r' an'oudiengsbevel kwam.
[bewerkn] E proevrtje
[bewerkn] ’t Gedicht van de duustre duuvn
Ip de takn van de boomn
zaatn dr twêe duustr' duuvn
Den ein was de zunne
den andr ‘n de moane
Gebeurtjes, zei’k ik
Woa stoa me grafzerk ?
I' me stêert, zeid de zunne
I' me keele, zeid de moane
En ikke die liep’n
mê d’êerde a’ me cinteure
k’zaagn twei sperwrs va' marmre
en e meistje in eur blôotn
Den ein was den andr’n
en ’t meistje was niemand
Sperwtjies, zei’k ik :
Woa stoa me grafzerk ?
I' me stêert , zeid de zunne
I' me keele, zeid de moane
Ip de takn van de boomn
zaag ’k twei blôote duuvn
den ein was den andr’n
en ziedre twei : niemand
(êrtoalienge [17] deur e busveugle)
[bewerkn] E bitje vod’r kyk’n
- Guereña, Jacinto-Luis 1969 : Anthologie bilingue de la poésie espagnole contemporaine. Marabout Université. Gérard & C°, Verviers, 409 blz. (fr) en Spoans
[bewerkn] Verwyzieng’n
 |
Mêer ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie Federico García Lorca van Wikimedia Commons. |
- ↑ Oovre Federico García Lorca ( Routledge )
- ↑ Ian Gibson 1993 : The Assassination of Federico Garcia Lorca. Penguin. ISBN 0-14-006473-7; Michael Wood, "The Lorca Murder Case", The New York Review of Books, Vol. 24, No. 19 (24 November 1977); José Luis Vila-San-Juan, García Lorca, Asesinado: Toda la verdad Barcelona, Editorial Planeta (1975) ISBN 84-320-5610-3
- ↑ Reuters, "Spanish judge opens case into Franco's atrocities", International Herald Tribune (16 October 2008)
- ↑ Poet's death still troubles Spain
- ↑ No remains found - Guardian article
- ↑ Lorca family to allow exhumation BBC
- ↑ Encyclopædia Britannica : "From 1925 to 1928, García Lorca was passionately involved with Salvador Dalí. The intensity of their relationship led García Lorca to acknowledge, if not entirely accept, his own homosexuality."
- ↑ For more in-depth information about the Lorca-Dalí connection see Lorca-Dalí: el amor que no pudo ser and The Shameful Life of Salvador Dalí, both by Ian Gibson.
- ↑ Bosquet, Alain, Conversations with Dalí, 1969. p. 19–20. (PDF format) (of Garcia Lorca) 'S.D.:He was homosexual, as everyone knows, and madly in love with me. He tried to screw me twice .... I was extremely annoyed, because I wasn’t homosexual, and I wasn’t interested in giving in. Besides, it hurts. So nothing came of it. But I felt awfully flattered vis-à-vis the prestige. Deep down I felt that he was a great poet and that I owe him a tiny bit of the Divine Dalí's asshole.'
- ↑ Huerta de San Vicente
- ↑ Cecilia J. Cavanaugh "Lorca's Drawings And Poems",
- ↑ Mario Hernandez "Line of Light and Shadow" (trans) 383 drawings
- ↑ Arriving Where We Started by Barbara Probst, 1998 — she interviewed surviving FUE/Barraca members in Paris.
- ↑ Zhooee, TIME Magazine, 20 July 1936
- ↑ Gibson Ian 1996 : El assasinato de García Lorca, Plaza & Janes, Barcelona, 255blz. ISBN 978-84-663-1314-8
- ↑ Zie Stainton, Lorca: A Dream of Life.
- ↑ Guereña, Jacinto-Luis 1969, blz. 94
