Ingveoons

Van Wikipedia
Ga naar: Begunplekkn, zoeken
Verspreidienge van de vuuf Germoansche hoofdgroepn in d' 1e eeuwe achter Chr.

Et Ingveoons of Noordzeegermoans es de benoamienge vo typische kenmerkn van bepoalde West-Germoansche toaln die lanks de Noordzee gesprookn èn gewist.

Ingveoonsche toaln[bewerkn | brontekst bewerken]

D'Ingveoonsche toaln zyn die toaln die d'Ingveoonsche klankverschuviengn in meer of mindere moate gekend èn.

't Iengels, 't Fries en 't Saksisch èn de toalvernieuwiengn 't meest van ol oundergoan.

Toalistorici zien in 'n Ingveoonschn invloed up 't West-Vlams e bewys dat 'n invloed van de Friezn in d'eeste eeuwn tot an Vloandern kwam.

Kenmerkn[bewerkn | brontekst bewerken]

Legende:
OE: Oudiengels, OF: Oudfries, OOD: Oudoogduuts, OS: Oudsaksisch, MND: Middelnederduuts, ONed: Oudnederlands, OHol.: Oudhollands, OVl.: Oudvlams.

Werkwoordvervoegieng: Einheitsplural[bewerkn | brontekst bewerken]

De werkwoordvervoegiengn van 1e, 2e en 3e persoon meervoud volln t'ope.

Toale Inf. 1e p.mv. 2e p.mv. 3e p.mv.
OE, OF helpan (elpn) wē helpaþ ġē helpaþ hīe helpaþ
OS helpan (elpn) wi helpad gi helpad sia helpad
ONed gevan (geevn) wi gevun gi gevit sia gevunt
OOD helfan (elpn) wir helfamēs ir helfet sia helfant

Deflexie[bewerkn | brontekst bewerken]

't Verschil tusschn datief en accusatief by persoonlikke voornoamwoordn ienkelvoud es weggevolln.

Toale 1e p.ev.
acc.
1e p.ev.
dat.
2e p.ev.
acc.
2e p.ev.
dat.
Iengels me thee*
Fries my dy
Nedersaksisch,
Middelnederlands
mi di
Limburgs mich dich
Duuts mich mir dich dir

(*) Vroegnieuwiengels, verouderd

Verlies nazoaln medeklienker mè rekkienge van vorigen klienker[bewerkn | brontekst bewerken]

Verlies van den nazoaln medeklienker in /mf/ /ns/ /nth/ mè rekkienge van d'n vorigen klienker lik gevolg (compensatorische rekkienge)

uus OF, OE, OS ūs ONl uns, OOD unser, Got. unsis
vuve OF, OE, OS fīf OOD, Got. fimf
zochte/(FV) zofte OF sefte, OE sōfte, OS sāfti OOD semfti
ganze OF, OE, MND gōs OOD gans
ander/(FV) aajer OF ōther, OE ōþer, OS ōðar OOD andar
mound OF, OE, OS mūth ONl munt, OOD mund
OVl. Dicasmutha (Diksmude)
OHol. Amuda (Muiden)
Dendermonde, Roermond

Wederkerend voornoamword[bewerkn | brontekst bewerken]

In tegenstellienge tot d'andre West-Germoansche toaln kenn Ingveoonsche toaln gin afzounderlik word voor 't wederkerende voornoamword in den derdn persoon.

Persoon Iengels Fries West-Vlams Nederlands (*) Nedersaksisch Duuts
3e p.ev.m. himself him em zich sik sich
3e p.ev.v. herself har eur zich sik sich
3e p.mv. themselves har under zich sik sich

(*) zich es e Duuts leenword sinsn de loate Middelêeuwen.

Verschuvienge g → j[bewerkn | brontekst bewerken]

De verschuvienge van g noa j deed em ollene voor in 't Iengels en 't Fries. Vo toalkundigen es dat e belangrik argument vo die twee toaln t'ope te steekn in nen apartn toalgroep, et Anglo-Fries.

Duuts Nederlands West-Vlams Fries Iengels
gestern gisteren gistern juster yesterday
vergessen vergeten vergeetn ferjitte ME foryeten (*)
Tag dag dag/(FV) dei dei day
Weg weg weeg/weug/(FV) wei wei way
Regen regen rèèn/(FV) rein rein rain
Geld geld geld jild yield (**)

(*) Middeliengels (**) yield = upbriengste

Verschuvienge k → tsj[bewerkn | brontekst bewerken]

De verschuvienge van k noa tsj noemt ook wel palatalisoasje.

Duuts Nederlands West-Vlams Fries Iengels
Kirche kerk kerke tsjerke church
Käse kaas koas tsiis cheese
Kerl kerel keirel tsjirl churl
Kessel ketel --- tsjettel OE cietel
Mücke mug mugge mich midge
wählen kiezen kiezn OF ziāsa choose
gebrochen gebroken gebrookn brutsen broken

Ountroundienge u → i → e[bewerkn | brontekst bewerken]

Duuts Nederlands Middelnederlands West-Vlams Fries Iengels
dünn dun dunne, dinne dinne, dunne tin thin
Pfütze (*) put putte, pit(te) pit pet pit
Rücken rug rugghe, rig(ghe), ric rik, rugge rêge ridge
Brücke brug brugghe, brigghe brugge brêge bridge

(*) Da wilt nu zeggn woaterplasse.

Oorsproung van de noame[bewerkn | brontekst bewerken]

De noame Ingveoons es ofkomstig van Ingvaeones. Da wos de noame die de Romeinschn schryver en istoricus Tacitus gegeevn èt an sommige Germoansche stammn lik de Angeln, Friezn en Saksn.

In de 1e eeuwe n.C. wos et Germoans van die stammn nog en eeneidstoale. 't Gebruuk van de term Ingveoons vo bepoalde klankverschuviengn binn et West-Germoans dateert uut de 19e eeuwe.