Ingveoons
Uit Wikipedia
Et Ingveoons of Noordzeegermoans es de benoamienge vo typische kernmerkn van bepoalde West-Germoansche toaln die lanks de Noordzee gesprookn èn gewist.
Inoud |
[bewerkn] Ingveoonsche toaln
D'Ingveoonsche toaln zyn die toaln die d'Ingveoonsche klankverschuviengn in meer of mindere moate gekend èn.
- Iengels: et Oudiengels wos de toale van d'Angeln en Saksn die in de 5e eeuwe 't Kanoal èn overgestookn en Groot-Brittannië èn veroverd
- Saksisch: e groot deel èt ook mègedoane an de veroverienge van Groot-Brittannië, de reiste es achtergebleevn in 't noordn van Duutsland
- Fries
- Ollands
- West-Vlams
- Zêeuws
't Iengels, 't Fries en 't Saksisch èn de toalvernieuwiengn 't meest van ol oundergoan.
Toalistorici zien in 'n Ingveoonschn invloed up 't West-Vlams e bewys dat 'n invloed van de Friezn in d'eeste eeuwn tot an Vloandern kwam.
[bewerkn] Kenmerkn
Legende:
Fr: Fries, OE: Oudiengels, OF: Oudfries, OOD: Oudoogduuts, OS: Oudsaksisch, ONed: Oudnederlands, OHol.: Oudhollands, OVl.: Oudvlams.
[bewerkn] Werkwoordvervoegieng: Einheitsplural
De werkwoordvervoegiengn van 1e, 2e en 3e persoon meervoud volln t'ope.
| Toale | Inf. | 1e p.mv. | 2e p.mv. | 3e p.mv. |
|---|---|---|---|---|
| OE, OS | helpan (elpn) | wē helpaþ | ġē helpaþ | hīe helpaþ |
| OOD | helfan (elpn) | wir helfemēs | ir helfet | sie helfant |
| ONed. | givon (geevn) | wi gevon | gi gevet | sia gevunt |
[bewerkn] Deflexie
't Verschil tusschn datief en accusatief by persoonlikke voornoamwoordn ienkelvoud es weggevolln.
| Toale | 1e p.ev. acc. |
1e p.ev. dat. |
2e p.ev. acc. |
2e p.ev. dat. |
|---|---|---|---|---|
| OE | mē | mē | þē | þē |
| ONed | mi | mi | di | di |
| OOD | mih | mir | dih | dir |
[bewerkn] Verlies nazoaln medeklienker mè rekkienge van vorigen klienker
Verlies van den nazoaln medeklienker in /mf/ /ns/ /nth/ mè rekkienge van d'n vorigen klienker lik gevolg (Ersatzdehnung)
| uus | OE, OS ūs | ONl uns, OOD unser, Got. unsis |
| vuve | OE, OS, OF fīf | OOD, Got. fimf |
| zochte | OE sōfte, OS sāfto | OOD semfti |
| ganze | OE gōs, Fr. goes | OOD gans |
| ander | OE oþer | OOD andar |
| mound | OF, OS mūth, OE mūdh | ONl munt, OOD mund |
| OVl. Dicasmutha (Diksmude) OHol. Amuda (Muiden) |
Dendermonde, Roermond |
[bewerkn] Wederkerend voornoamword
In tegenstellienge tot d'andre West-Germoansche toaln kenn Ingveoonsche toaln gin afzounderlik word voor 't wederkerende voornoamword in den derdn persoon.
| Persoon | Iengels | Fries | West-Vlams | Nederlands (*) | Duuts |
|---|---|---|---|---|---|
| 3e p.ev.m. | himself | him | em | zich | sich |
| 3e p.ev.v. | herself | har | eur | zich | sich |
| 3e p.mv. | themselves | har | under | zich | sich |
(*) zich es e Duuts leenword sinsn de loate Middelêeuwen.
[bewerkn] Verschuvienge g → j
De verschuvienge van g noa j deed em ollene voor in 't Iengels en 't Fries. Vo toalkundigen es dat e belangrik argument vo die twee toaln t'ope te steekn in nen apartn toalgroep, et Anglo-Fries.
| Duuts | Nederlands | West-Vlams | Fries | Iengels |
|---|---|---|---|---|
| gestern | gisteren | gistern | juster | yesterday |
| vergessen | vergeten | vergeetn | ferjitte | to forget |
| Tag | dag | dag | dei | day |
| Weg | weg | weeg/weug | wei | way |
| Regen | regen | rèèn | rein | rain |
| Geld | geld | geld | jild | yield (*) |
(*) yield = upbriengste
[bewerkn] Verschuvienge k → tsj
De verschuvienge van k noa tsj noemt ook wel palatalisoasje.
| Duuts | Nederlands | West-Vlams | Fries | Iengels |
|---|---|---|---|---|
| Kirche | kerk | kerke | tsjerke | church |
| Käse | kaas | koas | tsiis | cheese |
| Kerl | kerel | keirel | tsjirl | churl |
| Kessel | ketel | --- | tsjettel | kettle |
| Mücke | mug | mugge | mich | midge |
| --- | kiezen | kiezn | OF. ciāsa | choose |
| gebrochen | gebroken | gebrookn | brutsen | broken |
[bewerkn] Ountroundienge u → i → e
| Duuts | Nederlands | Middelnederlands | West-Vlams | Fries | Iengels |
|---|---|---|---|---|---|
| dünn | dun | dunne, dinne | dinne, dunne | tin | thin |
| Pfütze (*) | put | putte, pit(te) | pit | pet | pit |
| Rücke | rug | rugghe, rig(ghe), ric | rik, rugge | rêge | ridge |
| Brücke | brug | brugghe, brigghe | brugge | brêge | bridge |
(*) Da wilt nu zeggn woaterplasse.
[bewerkn] Oorsproung van de noame
De noame Ingveoons es ofkomstig van Ingvaeones. Da wos de noame die de Romeinschn schryver en istoricus Tacitus gegeevn èt an sommige Germoansche stammn lik de Angeln, Friezn en Saksn.
In de 1e eeuwe n.C. wos et Germoans van die stammn nog en eeneidstoale. 't Gebruuk van de term Ingveoons vo bepoalde klankverschuviengn binn et West-Germoans dateert uut de 19e eeuwe.
