Wikipedia:Vormleer Ypers

Dit artikel es geschreevn in 't Ypers-Poperiengs-Werviks, en da zou best ozô bluuvn.

---

Auteurs

• Patrick (Werviks)
• Astro (Poperiengs)
• ...

Voornoamwordn

Persoonlikke voornoamwordn

	1e ev.	2e ev.	3e ev. m.	3e ev. v.	3e ev. o.	1e mv.	2e mv.	3e mv.
Ounderwerp (beklemtoond)	ik	gy	je	zy	et	wyder, wynder	gyder, gynder	zyder, zynder
Ounderwerp (ounbeklemtoond)	'k	ge, g', je, j'	je, j', e	ze, z'	't	me, m', w'	ge, g', je, j'	ze, z'
Voorwerp	my	joe	em, 'n	eur, ze	't	nuus, eus	juder, junder	nuder, under

Gesprekn

• 'K ei joe nie geziene, woa zoat je gyder wel? G'eit toch gewist? (Wervik)
  • Ik heb jou niet gezien, waar waren jullie wel? Jullie zijn er toch naartoe geweest?

• Oe g'ei my nie geziene? Me woarn wyder doa pertank. Moa wyder ein junder wel geziene wè. En zyder woarn doa ook, moa z'ein uus ook nie teegngekomn. (Wervik)
  • Hoezo je hebt mij niet gezien? Wij waren er nochtans. Maar wij hebben jullie wel gezien hoor. En zij waren er ook maar zij zijn ons evenmin tegengekomen.

• En et nuder ezeid dat'n nie mei joe kuste komn. (Poperinge)
  • Hij heeft hen gezegd dat-ie niet met jou kon komen.

Bezittelikke voornoamwordn

	ev. m. (vint)	ev. v. (vrouwe)	ev. o. (meistje)	mv. (kinders)
1e ev.	myn, myne	myn	my	myn
2e ev.	joe(n), joune	joun	joe	joun
3e ev. m.	zy, zyn, zyne	zy, zyn	zy	zy, zyn
3e ev. v.	(n)eurn, (n)eure	(n)eur	(n)eur	(n)eur
3e ev. o.	zy, zyn, zyne	zy, zyn	zy	zy, zyn
1e mv.	(n)uzn, (n)uze	(n)uze	(n)uus	(n)uze
2e mv.	junder(n), juder(n)	junder, juder	junder, juder	junder, juder
3e mv.	under(n), nuder(n)	under, nuder	under, nuder	under, nuder

Bezittelikke voornoamwordn, zelfstandig gebruukt

	1e ev.	2e ev.	3e ev. m.	3e ev. v.	3e ev. o.	1e mv.	2e mv.	3e mv.
Diene vint, j'es/'t es den ...	myn	joun	zyn	(n)eurn	zyn	(n)uuzn	ju(n)dern	undern, nudern
Die vrouwe, z'es de ...	myne	joune	zyne	(n)eure	zyne	(n)uze	ju(n)dere	undere, nudere
Da meistje, 't es 't ...	myne	joune	zyne	(n)eure	zyne	(n)uze	ju(n)dere	undere, nudere
Die kinders, 't zyn de ...	myne	joune	zyne	(n)eure	zyne	(n)uze	ju(n)dere	undere, nudere

Anwyzende voornoamwordn

ev. m.	ev. v.	ev. o.	mv.
diene(n), dien, die, dizzn (vint)	die (vrouwe)	da (meistje)	die (kinders)

Anwyzende voornoamwordn, zelfstandig gebruukt

ev. m.	ev. v.	ev. o.	mv.
dizzn, dien, dedien, n'dien	dedie, dedee	da, datte	dedie, dedee

Bepoalde lidwordn

D'anwyzende voornoamwordn zyn ook dikkers gebruukt lik bepoalde lidwordn.

ev. m.	ev. v.	ev. o.	mv.
'n vint	de vrouwe	't kind	de kinders
dien, diene(n) vint	die vrouwe	da kind	die kinders

Gesprek

• Die vrouwe vroeg an 'n docteur wuk da da meistje mankeerde. (Wervik)
  • De vrouw vroeg aan de dokter wat er aan het meisje scheelde.

• 'n Boer gof dien ezel t'eetn. (Wervik)
  • De boer gaf de ezel te eten.

Ounbepoalde lidwordn

ev. m.	ev. v.	ev. o.	mv.
(n)e vint, (n)en ezel	e(n) vrouwe	e meistje	-- (kinders)

Ounbepoalde voornoamwordn

iemand	niemand	iets	niets	ergens	nergens
entwien(e), etwie	nieman(d)	entwo, entwodde, etwuk	nietn, niejet	entwoastn	nowwers (P), nievers (W)

(P)operinge, (W)ervik

Vroagende voornoamwordn

wie	waar	wanneer	wat	waarom	hoe
wie, wiene	woa	wanneer, wonniër	wuk	voewuk	oe

Wederkerende voornoamwordn

"zich" (AN) es nie gebruukt in 't Ypers-Poperiengs. In de plekke doavan gebruukn me wyder: my, joe, em, eur... Zie by de Persoonlikke voornoamwordn (voorwerp) .

Byvoorbeeld:

• Je wost em. (Hij wast zich.)

Byvoeglikke noamwordn

Voorbeeld: roar (eigenaardig, ongewoon)

Byvoeglik gebruukt

ev. m.	ev. v.	ev. o.	mv.
dien roarn vint	die roare vrouwe	da roar meistje	die roare kinders

Zelfstandig gebruukt

	ev. m.	ev. v.	ev. o.	mv.
Anwyzend	dien(e) roarn, die roarn	die roare	--	die roare
Ounbepoald	(n)e roarn	e(n) roare	--	roare

Werkwordn

Sterke werkwordn

Uudigen tyd

	Klasse 1	Klasse 2a	Klasse 2b	Klasse 3a	Klasse 3b	Klasse 4	Klasse 5	Klasse 6	Klasse 7
	bluuvn (blijven)	kiezn (kiezen)	zuugn (zuigen)	ziengn (zingen)	elpn (helpen)	neemn (nemen)	geevn (geven)	sloan (slaan)	loatn (laten)
ik	bluve	kieze	zuge	zienge	elpe	neme	geve	sloa	loate
gy	bluuft	kiest	zuugt	zienkt	elpt	nim(t)	gif(t)	sloat	lat
je/zy/'t	bluuft	kiest	zuugt	zienkt	elpt	nim(t)	gif(t)	sloat	lat
wyder	bluuvn	kieze	zuugn	ziengn	elpn	neemn	geevn	sloan	loatn
gyder	bluuft	kiest	zuugt	zienkt	elpt	neemt	geeft	sloat	loat
zyder	bluuvn	kieze	zuugn	ziengn	elpn	neemn	geevn	sloan	loatn

Verleen tyd

	Klasse 1	Klasse 2a	Klasse 2b	Klasse 3a	Klasse 3b	Klasse 4	Klasse 5	Klasse 6	Klasse 7
	bluuvn (blijven)	kiezn (kiezen)	zuugn (zuigen)	ziengn (zingen)	elpn (helpen)	neemn (nemen)	geevn (geven)	sloan (slaan)	loatn (laten)
ik	bleve	koze	zoge	zounge	ielpe	noame	goave	sloege	liete
gy	bleef	koos	zoog	zounk	ielp	nom	gof	sloeg	liet
je/zy/'t	bleef	koos	zoog	zounk	ielp	nom	gof	sloeg	liet
wyder	bleevn	koozn	zoogn	zoungn	ielpn	noamn	goavn	sloegn	lietn
gyder	bleeft	koost	zoogt	zounkt	ielpt	noamt	goaft	sloegt	liet
zyder	bleevn	koozn	zoogn	zoungn	ielpn	noamn	goavn	sloegn	lietn
deelword	gebleevn	gekoozn	gezoogn	gezoungn	golpn	genoomn	gegeevn	gesleegn	geloatn

Over de 7 klassen

In de toalkunde ein ze de gewunte om de sterke werkwordn in 7 ablaut klassen in te deeln (zie ook Gotisch, Oudnoors, Oudiengels, Oudoogduuts). Die indelienge es gebaseerd up de oorsprounkelikke verbugiengn van sterke werkwordn in 't Oudgermoans, en me gebruukn ze wyder ier ook om olle meugelikke verbugiengn in 't Ypers-Poperiengs up te somn.

Wuk da d'r uus direct upvolt, es da in 't Ypers-Poperiengs bikan iedere klasse es uutgespletst in meerdere subklassen omdat er verschillende verbugiengn (subklasn ei'k z'ier genoemd) in voorkomn.

Klasse	Subklasse (1)	Werkwoorden
Klasse 1	ie-ee-ee-ee	bytn (bijten), grypn (grijpen), kykn (kijken), ryen (rijden), schynkn (schijnen), smytn (smijten), snyen (snijden), stygn (stijgen), zwygn (zwijgen)
	uu-ee-ee-ee	bluuvn (blijven)
Klasse 2a	ie-oo-oo-oo	bie(j)n (biedn), gietn (gieten), kiezn, riekn (ruiken), schietn (schieten), vliegn, vriezn/vros/vroorn/gevrozzn (vriezen)
	ee-oo-oo-oo	weegn (wegen)
Klasse 2b	uu-oo-oo-oo	buugn (buigen), fluutn, kruupn, ountluukn, sluupn, snuutn, snuuvn, stuupn, stuuvn, zuugn, zuupn
Klasse 3a	ie-oe-oe-oe	drienkn (drinken), klienkn (klinken), schienkn (schenken), spriengn (springen), zienkn (zinken), ziengn (zingen)
	i-oe-oe-oe	bin (binden), vin (vinden)
	e-o-o-o	berstn (barsten), krempn (krimpen), terdn (treden), trekkn (trekken)
	i-o-o-o	vichtn (vechten)
	u-o-o-u	begun/begoste/begostn/begun (beginnen)
Klasse 3b	e-ie-ie-o	elpn (helpen), werpn (werpen)
Klasse 4	ee-a-oa-oo	breekn (breken), neemn (nemen), spreekn, steekn, steeln
	o-a-oa-o	komn/kwam/kwoamn/gekomn (komen)
Klasse 5a	ee-a-oa-ee	eetn/at/oatn/g'eetn, geevn (geven), leezn, geneezn, meetn, vergeetn
	i-a-oa-ee	liggn (liggen), zittn (zitten)
Klasse 5b	ie-a-oa-ie	zien/zag/zoagn/geziene (zien)
Klasse 6	oa-oe-oe-oa	groavn (graven), stoan/stound/stoundn/gestoan (staan), voarn
	oa-oe-oe-ee	droagn (dragen), sloan (slaan)
	ei-oe-oe-oo	zweirn (zweren)
Klasse 7	oa-ie-ie-oa	bloazn (blazen), goan/gienk/giengn/gegoan (gaan), loatn (laten), sloapn (slapen), voaln (vallen)
	oo-ie-ie-oo	loopn (loopn)
	oe-ie-ie-oe	oudn/ield/ieldn/g'oudn (houden), roepn (roepn)
	a-ie-ie-a	angn/ienk/iengn/g'angn (hangen), vangn/vienk/viengn/gevangn (vangen)

(1) De sbuklasse toont de klankwijzigingen die optreden tussen infinitief - 3e p.ev. v.t. - 1e p.mv. v.t. - voltooid deelwoord.

• Voorbeeld voor geevn (geven, klasse 5a) : geevn - gaf - goavn - gegeevn --> subklasse = ee-a-oa-ee.

Probleemgevoln

• effn/ief/ievn/geheevn (heffen)
• worden/wierd/wierdn/? (bestoa eigentlik nie echt in 't Ypers-Poperiengs), moa 'k peinze klasse 3b. Kyk de kee wuk da me wynder ier over worden te zeggn ein.

Zwakke werkwordn

Uudigen tyd

	speeln (spelen)	moakn (maken)
ik	spele	moake
gy	speelt	makt
je/zy/'t	speelt	makt
wyder	speeln	moakn
gyder	speelt	moakt
zyder	speeln	moakn

Verleen tyd

	sp(j)eeln (spelen)	moakn (maken)
ik	sp(j)eelde	moakte
gy	sp(j)eelde	makte
je/zy/'t	sp(j)eelde	makte
wyder	sp(j)eeldn	moaktn
gyder	sp(j)eelde	moakte
zyder	sp(j)eeldn	moaktn
deelword	gesp(j)eeld	gemakt

Specioale reekse

Infinitief	1e p.e. v.t.	deelword
briengn (brengen)	brochte	gebrocht
koopn (kopen)	kochte	gekocht
roakn (geraken)	rochte	gerocht
werkn (werken)	vrochte	gevrocht
zoekn (zoeken)	zochte	gezocht

Ounregelmoatige werkwordn

Uudigen tyd

	èin (hebben) Wervik (**)	en (hebben) Poperienge	zyn (zijn)	goane (gaan)	doene (doen)	weetn (weten)	durvn (durven)	kun (kunnen)	meugn (mogen)	moetn (moeten)	wiln (willen)	-- (zullen)
ik	èi	en	benne(werv), zyn(yp-pop)	goa	doe	wete	durve	kunne, keune	meuge	moete	wille	(*)
gy	èi(t)	et	zy, zyt	goa(t)	doe(t)	wit	durf(t)	kut	mug(t)	moe(t)	wil(t)
je/zy/'t	èi(t)	et	es	goa(t)	doe(t)	wit	durf(t)	kut	mug(t)	moe(t)	wil(t)
wyder	èin	en	zyn	goan	doen	weetn	durvn	kun	meugn	moetn	wiln
gyder	èit	et	zyt	goat	doet	weet	durft	kut	meugt	moet	wilt
zyder	èin	en	zyn	goan	doen	weetn	durvn	kun	meugn	moetn	wiln

(*) Kiedekee wuk da m'ier over zullen te zeggn ein.
(**) Verschil tusschn Ypers-Poperiengs e Werviks in utsproake: 't Poperiengs gebruukt "en" in plekke va "èin". De klanke "èi" komt sowieso vele voaker voorn in 't Werviks of in 't Ypers-Poperiengs.

Verleen tyd

	ein (hebben)	zin (zijn)	uoane (gaan)	doene (doen)	weetn (weten)	durvn (durven)	kun (kunnen)	meugn (mogen)	moetn (moeten)	wiln (willen)	-- (zullen)
ik	a, adde	woare	gienge, gounge	dee, deje	wiste	dierve, dorste	koste	mochte	moste	wilde	zou
gy	a, ad	woar(t)	gienk, gounk	dee	wist	dierf, dorst	koste	mochte	moste	wilde	zou
je/zy/'t	a, ad	wos	gienk, gounk	dee	wist	dierf, dorst	koste	mochte	moste	wilde	zou
wyder	an	woarn	giengn, goungn	deen	wistn	diervn, dorstn	kostn	mochtn	mostn	wildn	zoudn
gyder	ad	woar(t)	gienkt, gounkt	dee	wist	dierf(t), dorst	koste	mochte	moste	wilde	zou(t)
zyder	an	woarn	giengn, goungn	deen	wistn	diervn, dorstn	kostn	mochtn	mostn	wildn	zoudn
deelword	g’ed	gewist	gegoan(e)	gedoan(e)	geweetn	gedurfd	gekut, gekund	gemeugn	gemoetn	gewild	--

Umlaut by 2e en 3e p.ev.

In 't Ypers-Poperiengs tridt er by sommigste werkwordn umlaut up by den twiddn en derdn persoon ienkelvoud. Da vin j'ook by andere toaln were, lik in 't Duuts (ich spreche/du sprichst/er spricht).

Infinitief	1e p.ev.	2e p.ev.	3e p.ev.	Patroon	Andere voorbeeldn
blèitn (wenen)	ik blèite	gy blet	je blet	èi-e-e	grèitn (gekscheren, spotten)
loopn (lopen)	ik lope	gy lopt	je lopt	oo-o-o	kookn
sloapn (slapen)	ik sloape	gy slapt	je slapt	oa-a-a	loatn, moakn
snyen (snijden)	ik sny	gy snydt	je snydt	ie-i-i	gietn (gieten), ryen (rijden), riekn (ruiken), zwygn (zwijgen)
spreekn (spreken)	ik spreke	gy sprikt	je sprikt	ee-i-i	eetn, geevn, meetn, neemn, steekn, weetn, zeekn (druipen, plassen)
vreetn (vreten)	ik vrete	gy vret	je vret	ee-e-e
weun (wonen)	ik weune	gy wunt	je wunt	eu-u-u	meugn (mogen)

Eén van de verkloariengn iervoorn es datter in 't Oudnederlands en i stound in de letste lettergrepe. i en j zorgn dikkers voor e klankverschuuvienge in de vorige lettergrepe, umlaut noemn ze datte. De vervoegienge van 't werkword givon (geven) byvoorbeeld klounk in dien tyd ezzo:

givon (Oudnederlands voo geevn)
-----
ic givon
thu givis
he givit
wi gevon
gi gevet
sia gevunt

In 't Ypers-Poperiengs ei je dat ook by de verkleenwordn van sommigste zelfstandige noamwordn.

'worden' en 'zullen' in 't Ypers

worden

Da werkword es nooi nie gebruukt in 't Ypers-Poperiengs, me gebruukn kommn en zyn in de plekke:

- 't Goa scho were kommn. (Het zal mooi weer worden.)

- Je komt gy ziek zeker? (Word jij soms ziek?)

- Da werkword es nooi nie gebruukt. (Dit werkwoord wordt nooit gebruik.)

zullen

Da werkword es ollene in den verleen tyd gebruukt. In den teegnwordigen tyd est oessan goane da me gebruukn, lik in:

- 't Goa noaste weke were rein. (Het zal volgende week weer regenen.)

Trappn van vergelykienge

	stelln	vergroddern	overtreffn	zefstandig gebruukt
goed	goe(d)	beetr	best	--
slecht	slicht	slichter	slichtst	--
hoog	oge	ogger	ogst	d'ogte
laag	l(j)ege	ligger, ljeger	ligst, ljeegst	de ligte
veel	vele	meer	meest	--
weinig	letter	minder	mi(n)st	--
groot	groot, grôot	grodder, midder (Y)	grotst	de grotte
klein	kl(j)ene	kl(j)inder	klêest, klinst	--
ver	verre	vodder	vodst, verst	de verte
dichtbij	noare (Y), dichte (W)	noader	noast	--
vlug	zere	zidder	zidst	--
traag	troage	troager	troagst	--
breed	bree	bridder	bridst	de britte
smal	smoal	smoller	smolst	de smolte

(W)ervik, (Y)per

Verkleenwordn

Verkleenwordn mak je deur an 't zelfstandig naamword ienkelvoud en tje toe te voegen, 't es ol.

broek/broektje, uus/uzetje      (broek, huis)

In 't Ypers-Poperiengs tridt er soms umlaut up by bepoalde verkleenwordn.

and/endje, latte/letje 	     (hand, lat)
kleen/klintje, strepe/striptje  (kleine, streep)
stroate/stretje-stratje 	(straat)
peird/perdje 			(paard)
kin/kiendje, zwyn/zwientje	(kind, zwijn)
mound/moundje, ound/oundje	(mond, hond)
boom/bomtje			(boom)
kleur/klurtje, eure/urtje	(kleur, uur)
vier/virtje			(vuur)

Cyfers

Oofdcyfers

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10
(j)een	tw(j)ee	dr(j)ie	viere	vuve	zesse	zeevn	achte	nege	tiene
11	12	13	14	15	16	17	18	19	20
elve, evve	twouve, twove	dertiene	v(j)eertiene	vichtiene, viftiene, vuftiene	zestiene	zeevntiene	achttiene	neegntiene	twintig
30	40	50	60	70	80	90	100	1000	1 000 000	1 000 000 000
dertig	v(j)eertig	vichtig, viftig, fuftig	tsjestig	tsjeevntig	tachntig	tneegntig	ounderd	duusd	e miljoen	e miljerr, e miljar

Cyfers in de reke

	1e	2e	3e	4e	5e	6e	7e	8e	9e	10e
ev.m.	(j)eerstn	twiddn	derdn	vierdn	vuufdn	zesdn	zeevstn	ach(t)stn	neegnstn	tienstn
ev.v. /ev.o. /mv.	(j)eerste	twidde	derde	vierde	vuufde	zesde	zeevnste	ach(t)ste	neegnste	tienste
	11e	12e	13e	14e	15e	..	20e	30e	40e	..
ev.m.	elfstn, efstn	twoufstn, twoofstn	dertiestn	v(j)eertienstn	vichtienstn, viftiestn, vuftiestn	..	twintigstn	dertigstn	v(j)eertigstn	..
ev.v. /ev.o. /mv.	elfste, efste	twoufste, twoofste	dertie(n)ste	veertienste, vjeertieste	vichtie(n)ste, viftieste	..	twintigste	dertigste	v(j)eertigste	..

Specioale vervoegingn

Ja e Nein

In 't Ypers-Poperiengs kun je de woordn ja (ja) en nein (neen) ook vervoegn. Dat zyn feitelik soamntrekkiengn va ja of nein en e persoonlik voornoamwoord. In 't AN bestoat dat nie.
Die vervoeginge is e bitje simpelder of in 't Oost- en Zuud-Westvlams t'ope. Doamei dat ier nog e kee specioal vermeld es.
"Joak" zou je kunn vertoaln lik "Ja, dat ben ik," of "Ja, dat doe ik."

	Ja	Nein
1e ev.	joak	nink
2e ev.	joaj, joaje	ney, neye
3e ev. m.	joan	nin
3e ev. v.	joas	nins
3e ev. o.	joat, jot	nint
1e mv.	jom	nim
2e mv.	joaj, joaje	ney, neye
3e mv.	joans, joat	neis, neins, neint