Boheemn

Van Wikipedia
Ga naar: Begunplekkn, zoeken
De drie stikkn van Tsjechië: Boheemn in 't groen, Tsjechisch Silezië in 't oker en Moravië in 't blow
Vlagge van Boheemn
Woapnschild van Boheemn

Boheemn (Tsjechisch: Čechy, Duuts: Böhmen, Iengels: Bohemia, Frans: la Bohême) is ‘n historische regio in Centroal Europa, die bestoat uut de westelikke twi derdn van de nu Tsjechische Republiek, met ‘n hoofdstad Praag. De reste van Tsjechië bestoat uut Moravië en Tsjechisch Silezië. In d’historische context, lik in et keunienkryk Boheemn, goat et soms over de drie stikkn van Tsjechië.

Etymologie[bewerkn | brontekst bewerken]

De noame Boheemn komt vôort van êen van de Keltische stammn, de Boii, die beschreevn zyn deur de Romeinn. Ze noemdn ’t gebied dan ze veroverdn Boihaemum (de stamnoame Boi + haemum van ‘t Germoans heim, lik heem: weunplekke, vgl. met inheems, en ’t Iengels woord home). Boihaemum bestound uut stikkn van ‘t zuudn van Boheemn en ook stikkn van Beiern (die noame zoudt ook ofkomstig zyn van de Boii) en Oostnryk.

Bohémien[bewerkn | brontekst bewerken]

In Frankryk (en ook in West-Vloandern: Boheemers) wordn de Roma-zigeuners ook bohémiens genoemd.

Siddert de 19e êeuwe wordt de noame Bohème doar ook gebruukt vor e nieuwe bewegienge. De nieuwe maniere van peizn kwam achter de Fransche Revoluusje en was e reacsje teegn de burgerlikke maniere van leevn. Ze zochtn e schonder, gemakkelikker en oungeregeld leevn en de vryheid van de Boheemers.

’t Hoogtepunt kwam in ’t begun van de 20e êeuwe in Montmartre, Parys, woa dan d’artiestn leefdn volgns la culture Bohème. ’t Lied van Charles Aznavour: La Bohème goat doar over. (kykt no de externe koppelienge).

Den term bohémien wordt nu ook gebruukt in andere toaln vor e los leevn van dag ip dag.

Geschiedenisse[bewerkn | brontekst bewerken]

’t Gebied wierd van de vierde tout en mè d’êeste êeuwe vo Christus beweund deur Keltische stammn, w.o. de Boii, woavan da de noame Boheemn ofgeleid is. De Keltn wierdn verdreevn deur Germoansche stammn. In de zesde êeuwe wierdn ze were verdroungn deur de Sloavn, die van uut et ôostn en et nôordn gekommn woarn. Ip ’t ende van de neegnste êeuwe kwamt de dynastie van de Přemysliden an de macht.

De Přemysliden[bewerkn | brontekst bewerken]

Kykt no de Lyste van hertoogn en keuniengn van Boheemn.

De Přemysliden woaren e dynasty in Boheemn, die êest regeerde als hertoogn (ca. 870–1085, 1092–1158, en 1172–1198) en loater als keuniengn (1085–1092, 1158–1172, en 1198–1306).

Den êestn hertog, Bořivoj I, liet de bekende Praagschn Burcht bouwn in 880.

De vierdn hertog was Wenceslaus I (921–935), ook Wenceslaus den Hillign genoemd. J’is hillig verkloard deur de Rooms-katholieke Kerke en j’is de beschermhillign van Boheemn en van Tsjechië. De Wenceslausplatse in Praag droagt zyn noame siddert 1848.

Wenceslaus I den Hillign verplichtege de kerstenienge van ’t land. De bekêrienge krêeg vele teegnstand en de Duutsche keunienk Hendrik de Veugeloare most tusschn kommn. In 929 kwam Boheemn ounder et Duuts Ryk, mo de Přemysliden blêevn vor e grôot stik ounofhankelik.

Hertog Oldřich (1012–1033, 1034), probeerde Moravië were te winn van de Pooln en in 1029 kost zyn zeune Bretislaus I (1034–1055) de Pooln verdryvn en kwam Moravië by Boheemn.

D’hertoogn Vratislaus II (1061–1092) en Wladislaus (of Vladislav ) II (1140–1172) mochtn under tout keunienk krôonn. Vratislaus II in 1085 en Vladislav II in 1158.

Et keunienkryk Boheemn[bewerkn | brontekst bewerken]

Miniateure uut 1341. De 7 keurvorstn t’herkenn an under woapnschild. Van lienks no reks: d’aartsbisschoppn van Keuln, Mainz en Trier, de paltsgroaf van de Reyn, den hertog van Saksn, de markgroaf van Brandenburg en de keunienk van Boheemn.

In 1198 kwam hertog Přemysl I. Otakar (of Ottocar I) keunienk en dien titel kwam erfelik. Da was anveird deur de Rooms-Duutsche keunienk Filips van Zwaabn, zeune van keizer Frederik I Barbarossa, en loater bevestigd in 1212 deur de Goudn Bulle (zegel) van Sicilië.

De keuniengn van Boheemn kwoamn ook verkiezers van et Hillig Rooms Ryk, keurvorsten genoemd. Ze woarn, tegoare mè zes andere, mee verantwoordelik vo ’t verkiezn van de nieuwe Rooms-Duutsche keuniengn. De zeevn keurvorsten bestoundn uut drie gêestelikke en drie weireldlikke.

Wenceslaus I (1230–1253), zeune van Přemysl I. Otakar, trouwde mè Cunigonde van Hohenstaufen, dochter van keunienk Filips van Zwaabn. Doadeure kwam zyn zeune Přemysl II. Otakar (of Ottocar II) hertog van Oostnryk, Stiermarkn, Karinthië en Krain, en markgroaf van Moravië.

De bezittiengn van Ottokar II in ’t grys

Boheemn beleefde ounder Ottocar II et toppunt van zyn macht en veel Duutschers emigreerdn no de Tsjechische landn. Ottocar II probeerdeg ook keunienk van Hongareye en Rooms-Duutsche keunienk te kommn, en de keizerskrône te bemachtegn, mo je mislukte en je most e grôot stik van zyn anwinstn ofstoan an Rudolf I, den êeste Habsburger van et Hillig Rôoms Ryk. Ottocar zyn zeune, Wenceslaus II, kwam ook keunienk van Pooln.

Achter et uutstervn van de dynasty van d’Arpaadn in Hongareye, wierd Wenceslaus II zyn zeune, Wenceslaus III, in 1301 gekrôond tout keunienk van Hongareye. Doamee kwoamn de krôonn van Boheemn, Pooln en Hongareye ounder êen keunienk. In 1306 hen ze Wenceslaus III vermôord. J’ha gin jounges en azo stierft de dynasty van de Přemysliden uut en ook et Boheems-Pools-Hongoars ryk.

Van et Huus Přemysliden nor et Hillig Rooms Ryk[bewerkn | brontekst bewerken]

De Poolsche krône was achter den dôod van Wenceslaus III were no de Poolsche Piastn gegoan en d’Hongoarsche krône nor Otto III van Beiern. In Boheemn wierd Wenceslaus III in 1306 ipgevolgd deur Rudolf I van Boheemn. Rudolf was de zeune van de Habsburger Albrecht I, mo je stierf ol in 1307. Hendrik van Karinthië wierd teegn de gouste van de Habsburgers tout keunienk van Boheemn verkoozn, deurdat ie getrouwd was met Anna van Boheemn, e zuster van Wenceslaus III.

Zyn ipvolger was Jan van Luxemburg, die getrouwd was met Elisabeth van Boheemn, nog ’n andere zuster van Wenceslaus III. Azo giengt de krône van Boheemn nor et Huus Luxemburg. Jan van Luxemburg, die Jan I van Boheemn kwam, was de zeune van Hendrik VII, den êeste Luxemburger van et Hillig Rooms Ryk.

Jan I van Boheemn wierd gekrôond in 1310. Zyn zeune Karel IV kwam keunienk van Boheemn in 1346. Karel IV stichtte den univ in Praag en je was den êeste keunienk van Boheemn die ook keizer kwam.

In 1471 kwoamn de Poolsche Jagielloonn an de macht. De latste keunienk van et Huus Jagiello was Lodewyk II van Hongareye, die getrouwd was mè Maria van Hongareye, zuster van Keizer Karel V en Ferdinand I. Achter Lodewyk II zyn dôod in 1526 gieng Boheemn no zyn schonbroere Ferdinand I en kwam et ounder et Huus Habsburg. Boheemn blêef wel êest ’n ounofhankelik keunienkryk. Ferdinand I was getrouwd mè Lodewyk II zyn zuster, Anna van Boheemn.

In 1618 kwoamn de protestantsche Boheemn in ipstand teegn keizer Ferdinand II, die vo de contrareformoasje was, en begost in Praag de Dertigjoarign Oorloge. De Boheemschn oadel wilde Frederik V van de Palts ip de trône, die de wienterkeunienk genoemd wordt omdat ie mor e wienter (1619-1620) keunienk was. Keizer Ferdinand II kost zyn gezag were herstelln achter dat ’t Boheems leger versleegn wierd binst de Slag ip de Wittn Berg (8-11-1620).

Boheemn blêef ounder et Hillig Rooms Ryk tout et ende in 1806, en ‘t kwam ton ounder et Keizerryk Oostnryk.

Achter ‘n Êeste Weireldoorloge in 1918, kwam Boheemn e stik van de nieuwgevormde republiek Tsjechoslovakeye, die in 1993 splitste in Tsjechië en Slovakeye.

Trivia[bewerkn | brontekst bewerken]

Et werk Má Vlast van de componiest Bedřich Smetana is ipgedreegn an de geschiedenisse, et landschap en de legendes van Boheemn. Andere bekende Boheemsche componiestn zyn Antonín Dvořák en Gustav Mahler.

Externe koppelienge[bewerkn | brontekst bewerken]

Wikimedia Commons