Twêevleuglign

Van Wikipedia
Ga naar: Begunplekkn, zoeken
Dat artikel es oorsprounkelik geschreevn in 't Noordelik West-Vlams.

Tipula sp.

De twêevleuglign of Diptera zyn 'n orde van insektn woa da al de vliegn (Brachycera) en meezjs (Nematocera) byôorn.

De twêevleuglign kommn weirldwyd vôorn en wordn verteegenwôordigd deur oenderdduuznde sôortn die in verschillnde vormn vôornkommn en teglyk en brêe varjoasje ên van meuglikke leevnswyzn. Vliegn en meezjs zyn somtyds moejlik uut mekoar 't oedn omdatr mug-achtige (fyngebowde) vliegn zyn en ook vlieg-achtige (zwoargebowde) meezjs.

Al d' andre ordn van insektn (uutgezoendrd de styf klêene orde van de Strepsiptera ên gin of vier vleugls. 't Twidde poar vleugls is by de Diptera veranderd nor oaltrs, klêene somtyds knotsvormige orgoantjes achtre de vleugls die vôorol by de langpôotmuggn nog styf gemakklik te ziene zyn. Zjuust lik al d' insektn ên de twêevleuglign an iedre borstsegment êen poar pôotn zittn, woardeure da ze zes pôotn ên.

De twêevleugelign zyn êen van de mêest suksêsvulle ordn van d' insektn; 't antal beschreevn sôortn bedroagt oengevêer 160 000. Ze zyn dikkers styf goeje vliegers mêt e korte ginneroasjetyd en dus een roazndsnelle vôortplantienge oendre de zjuuste oemstandigeedn. Diptera ên e kompleete gedoanteverwisslienge : de larve die uut 't ei komt is dikkers pôotlôos en lik e worm. Vliegnlarven êetn moadn.

De orde twêevleugelign bestoat uut e grôot antal famieljes. Ier volgn de bekênste famieljes mê veele sôortn, woaroovre dr veele publiekoasjes zyn :

Diptera[bewerkn | brontekst bewerken]

Steltmugge.
Cylindrotoma distinctissima.
Chrysotoxum cautum (Syrphidae sp.).
Campiglossa malaris.
Lucilia caesar.
E roofvliege die eur voedt ip e sprienkoane.
Moade van wortlvliege.

Meezjs

  • Buusmeezjs (Cylindrotomidae)
  • Dansmeezjs (Chironomidae)
  • Galmeezjs (Cecidomyiidae)
  • Knuttn (Ceratopogonidae)
  • Krieblmeezjs (Simuliidae)
  • Langpôotmuggn (Tipulidae)
  • Meniscusmeezjs (Dixidae)
  • Motmmeezjs (Psychodidae)
  • Paddestoelmeezjs (Mycetophilidae)
  • Pluummeezjs (Chaoboridae)
  • Rowmeezjs (Sciaridae)
  • Stikmeezjs (Culicidae)
  • Steltmuggn (Limoniidae)
  • Vèèstremeezjs (Anisopodidae)

Vliegn

  • Ofvolvliegn (Heleomyzidae)
  • Bloaskopvliegn (Conopidae)
  • Bultevliegn (Phoridae)
  • Boomschussevliegn (Megamerinidae)
  • Bôorvliegn (Tephritidae)
  • Bridvoetvliegn (Platypezidae)
  • Bromvliegn (Calliphoridae)
  • Bienluuzn (Braulidae)
  • Dansvliegn (Empididae)
  • Doazn (Tabanidae)
  • Echte vliegn (Muscidae)
  • Fruutvliegn (Drosophilidae)
  • Halmvliegn (Chloropidae)
  • Horzels (Oestridae)
  • Luuzevliegn (Hippoboscidae)
  • Oevrevliegn (Ephydridae)
  • Roofvliegn (Asilidae)
  • Slekkendôodrs (Sciomyzidae)
  • Slankpôotvliegn (Dolichopodidae)
  • Sluupvliegn (Tachinidae)
  • Spillebêenvliegn (Micropezidae)
  • Kobbevliegn (Acroceridae)
  • Vlêesvliegn (Sarcophagidae)
  • Woatredoazn (Athericidae)
  • Wiervliegn (Coelopidae)
  • Zweefvliegn (Syrphidae)

Stik- en krieblmuggn[bewerkn | brontekst bewerken]

Das de mêest bekende groep deurda 't oafparazietn zyn die bloed zuugn van zoogbêestn. Sommigte sôorten kunn ziektn verspreidn by de mens, andre zyn gespesjaliezeerd in hêel andre bêestn lik puudn.

Dans- of veedrmuggn[bewerkn | brontekst bewerken]

Verschillnde famieljes ên de noame dansmuggn, die de noam dankn an de zwermn woarin da ze vliegn.

Langpôotmuggn en steltmuggn[bewerkn | brontekst bewerken]

Die sôortn ên reedlik styf lange pôotn. De larvn leevn dikkers van plantn.

Motmuggn[bewerkn | brontekst bewerken]

E famielje van styf klêene muggn mê geschubde vleugls, woardeure da ze mêer glykn ip klêene vliendrs of ip muggn.

Bromvliegn[bewerkn | brontekst bewerken]

Oendr andre de keizer- of goedvliegn (geslacht Lucilia) zyn bekend. De sôorten zyn blow, groene metoal-glanzend van kleur, ze leven veele in de menschelikke oemgeevienge. De larvn leevn van dierlik materioal, veele sôorten zyn styf gespesjalizeerde lykn-ipruumrs of parazietn.

Bultevliegn[bewerkn | brontekst bewerken]

De mêeste van die vliegn, die e bultig borststik ên, kommn vôorn ip rottnd materjoal, afvoerpuupn inbegreepn. 't Zyn klêene vliegsjes (0,4–6 mm) die dikkers gemakklik 't êrkenn zyn an 't feit da ze mêesta nie van den êeste kêe ipvliegn o ze ipgeschrikt wordn. Ze loopn lievre weg. Veele sôortn zyn parazietn van miern en sommigte parazieteern ommels, ussels, angllôoze byjn en zeifs ôonienkbyjn.

Dansvliegn[bewerkn | brontekst bewerken]

't Mêest bekend deurda ze zwermn vormn en dikkers in de omgeevienge van woatre te vienn zyn; veele klêene sôorten mêt 'n antal ipvollnde grôote die in 't vôorjoar veele ip blommn te ziene zyn; lankwerpig van vorm mê korte toe styf lange stiksnuute.

Doazn of peirdevliegn[bewerkn | brontekst bewerken]

In drie groepn, reegndoazn mê grysgevlekte vleugls, goedoogedoazn mê grôote zwarte plekn ip de vleugls, en de grôote daazn; wuuvetjes zuugn bloed by grôote zoogbêestn, dikkers by vee, mo noa veroedienge weinig by de mens.

Uusvliegn[bewerkn | brontekst bewerken]

Feitlik deur iedrêen gekend; de larvn leevn in d' êeste plekke van plantoardig materjoal en zyn mêesta te vienn tusschn alle sôorte ofvol; gewoardeerde en styf nuttige beweuners van kompost-oopn, mo lastig oj de kompost in een groene konteejnr in uus oalt. 'n Uusvliege leeft oengevêer drie weekn. Z' ên e slurf woa da ze undre voedsl mee ipzuugn.

Roofvliegn[bewerkn | brontekst bewerken]

Mêestal grôote sôorten, lankwerpig gebowd mê sterke pôotn, die vul stoan mê grôote sterke bustls; joagn ip insektn; larvn in de groend of in gangn in dôod oet, woa da ze ook van de jacht leevn.

Sluup- of parazietvliegn[bewerkn | brontekst bewerken]

Mêt e duudlik bubbeltje (postscutellum genoamd) tusschn borststik en achtrlyf en mê veele sterke bustls; parazietn van keevrs, meezjs, sprienkoanders, andre vliegn, vlienders, wantsn. Ze kommn 't mêeste vôorn in 't bus of ip ofgeleegn platsen.

Vlêesvliegn[bewerkn | brontekst bewerken]

Mêesta styf gespeesjalizeerde lykn-ipruumrs of parazietn van slekn, tettiengn, keevrs, kobbn, duusdpôotn en miljoenpôotn en andre bêestn; oovre hêel de weirld ên de mêeste sôortn e grys borststik mê zwarte langtestreepn en ê dambord-patrôon van zwarte en grysde weerschynvlekkn ip 't achtrelyf. Wuuvetjes kunn rottnd materjoal ip grôote ofstand riekn.

Zweefvliegn[bewerkn | brontekst bewerken]

De mêest bekende en gemakklikst te vienn blommebezoekrs; de vliegn leevn van stuufmeel en nektar; de larvn van de grotste groep jaagn zjuuste lik de pimpampoentjes ip bladluuzn en ôorn by de nuttigste insektn; styf belangryk vo bioloogiesche bestrydienge van veele ploagn in plantnteelt en tuunbedryf.

Eksterne koppliengn[bewerkn | brontekst bewerken]

Wikimedia Commons