Wikipedia:Vormleer Brugs

Van Wikipedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Dit artikel es geschreevn in 't Brugs, en da zou best ozô bluuvn.

De spèllienge da m'ieër gebruukn wiek meugliks e bitj' of van d'olgemêene spèllienge ip de West-Vlamse Wikipedia. De reejden dovôor is dan azo bepolde typisch Brugse klanknuancen duudlikker angetôogd kunn wordn.

Vôornaamwôord'n[brontekst bewerken]

Persôonlikke vôornaamwôord'n[brontekst bewerken]

1e ev. 2e ev. 3e ev. m. 3e ev. v. 3e ev. o. 1e mv. 2e mv. 3e mv.
Oenderwèrp 'k / ik / 'k...ik je / gie / je...gie je / je...tie ze / zie / ze...zie 't me / miender / me...miender je / giender / je...giender ze / ziender / ze...ziender
Vôorwèrp me / mien je / joen em ur / eur 't ons / oens joender / junder under


Gesprèkk'n

  • 'k Èn ik joen nie gezieën, wo zaat je giender wèl dè? J'è toch gewist?
    • Ik heb jou niet gezien, waar waren jullie wel? Jullie zijn er toch naartoe geweest?
  • Oeë j'è mien nie gezieën? Me woarn miender do pertangs. Mo miender èn joender wèl gezieën wi. Èn ziender woarn dor ooke, mo z'èn ons ook nie teegngekomn. (Brugge)
    • Hoezo je hebt mij niet gezien? Wij waren er nochtans. Maar wij hebben jullie wel gezien hoor. En zij waren er ook maar zij zijn ons evenmin tegengekomen.
  • J'eejt under gezeid datn mè joen nie kost komn.
    • Hij heeft hen gezegd dat-ie niet met jou kon komen.


Bezittelikke vôornaamwôord'n[brontekst bewerken]

1e ev. mien / m'n / me
2e ev. joen / j'n / je
3e ev. m. zien / z'n / ze
3e ev. v. ur / eur(en)
3e ev. o. zien / z'n / ze
1e mv. ons / onze / miender...ons
2e mv. joender / junder
3e mv. under / ziender...under


Bezittelikke vôornaamwôord'n, zèlstandig gebruukt[brontekst bewerken]

1e ev. 2e ev. 3e ev. m. 3e ev. v. 3e ev. o. 1e mv. 2e mv. 3e mv.
Die vint, j'is/'t is de(n) ... mienen / mien'n joenen / joen'n zienen / zien'n euren / eur'n / urzen zienen / zien'n onzen / onz'n joenderen / joender'n underen / under'n
Die vrowe, z'is de/d' ... miene joene ziene eure ziene onze joendere undere
Da meistje, 't is 't ... miene joene ziene eure ziene onze joendere undere
Die kienders, 't zien de/d' ... miene joene ziene eure ziene onze joendere undere


Anwiezende vôornaamwôord'n[brontekst bewerken]

ev. m. ev. v. ev. o. mv.
die / dieënen / dieën'n / deejz(e/n) (vint) die (vrowe) da (meistje) / da(d)...ieër die (kienders)


Anwiezende vôornaamwôord'n, zèlstandig gebruukt[brontekst bewerken]

ev. m. ev. v. ev. o. mv.
(den)dieënen / (den)dieën'n / deejn dedieë / dedeej da / dad(de) / da(d)...ieër dedieë / dedeej


Oenbepolde vôornaamwôord'n[brontekst bewerken]

iemand niemand iets niets
e(n)twieën(e) nieëman(d) e(n)twa(d) / e(n)twadde nieëten(t)


Vragende vôornaamwôord'n[brontekst bewerken]

wie waar wanneer wat waarom hoe
wieën(e) wo wannêer(e) wa / wadde vowa(dde) oe(ë)


Wederkêrende vôornaamwôord'n[brontekst bewerken]

"Zich" (AN) wordt in 't Brugs nie gebruukt. In de plèkke dovan gebruuk'n ze: me/mien, je/joen, èm, eur, èm, ons, joender en under.

Bevôorbild:

  • Je wast èm.
    • Hij wast zich.


Lidwôord'n[brontekst bewerken]

ev. m. ev. v. ev. o. mv.
oenbepold e vint / een/'n ezel e vrowe / een/'n iefrowe e meistjie / een/'n iefrowtjie -- (kienders)
bepold de vint / den ezel de vrowe / d'iefrowe et/'t meistjie de kienders


(Oenbepolde) biewôord'n[brontekst bewerken]

Vôorbilden:

ergens nergens
e(n)twoar / e(n)two(r) nieëvers(t) / nieëverangst(en)


Bievoeglikke naamwôord'n[brontekst bewerken]

Vôorbild: roar (eigenaardig, ongewoon)

Bievoeglik gebruukt[brontekst bewerken]

ev. m. ev. v. ev. o. mv.
die roare vint die roare vrowe da roar meistje die roare kienders


Zèlstandig gebruukt[brontekst bewerken]

ev. m. ev. v. ev. o. mv.
Anwiezend die roar'n die roare -- die roare
Oenbepold e roar'n e roare -- roare


Wèrkwôord'n[brontekst bewerken]

Stèrke wèrkwôord'n[brontekst bewerken]

Vôorbilden:

Teejgenwôordigen tied[brontekst bewerken]

Klasse 1 Klasse 2a Klasse 2b Klasse 3a Klasse 3b Klasse 4 Klasse 5 Klasse 6 Klasse 7
bluuv(e)n (blijven) kieëz(e)n (kiezen) zuug(e)n (zuigen) zieng(e)n (zingen) alp(e)n / èlp(e)n (helpen) neejm(e)n (nemen) geejv(e)n (geven) sloan (slaan) loat(e)n (laten)
ik bluuv(e)n kieëz(e)n zuug(e)n zieng(e)n alp(e)n neejm(e)n geejv(e)n sloan loat(e)n
gie bluuf(t) kieës(t) zuug(t) zieng(t) alp(t) nim(t), neejm(t) gif(t) sloa(t) l(o)at
je/zie/'t bluuf(t) kieës(t) zuug(t) zieng(t) alp(t) nim(t), neejm(t) gif(t) sloa(t) l(o)at
miender bluuv(e)n kieëz(e)n zuug(e)n zieng(e)n alp(e)n neejm(e)n geejv(e)n sloan loat(e)n
giender bluuf(t) kieës(t) zuug(t) zieng(t) alp(t) neejm(t) gif(t) sloa(t) l(o)at
ziender bluuv(e)n kieëz(e)n zuug(e)n zieng(e)n alp(e)n neejm(e)n geejv(e)n sloan loat(e)n

Verleejen tied[brontekst bewerken]

Klasse 1 Klasse 2a Klasse 2b Klasse 3a Klasse 3b Klasse 4 Klasse 5 Klasse 6 Klasse 7
bluuv(e)n (blijven) kieëz(e)n (kiezen) zuug(e)n (zuigen) zieng(e)n (zingen) alp(e)n / èlp(e)n (helpen) neejm(e)n (nemen) geejv(e)n (geven) sloan (slaan) loat(e)n (laten)
ik bleeëv(e)n kôoz(e)n zôog(e)n zoeng(e)n ieëlp(e)n naam(e)n gaav(e)n sloeg(e)n lieët(e)n
gie bleeëf kôos zôog zoeng / zoenk ieëlp naam(p) ga(a)f sloeg lieët
je/zie/'t bleeëf kôos zôog zoeng / zoenk ieëlp naam(p) ga(a)f sloeg lieët
miender bleeëv(e)n kôoz(e)n zôog(e)n zoeng(e)n ieëlp(e)n naam(e)n gaav(e)n sloeg(e)n lieët(e)n
giender bleeëf(t) kôos(t) zôog(t) zoeng(t) / zoenk(t) ieëlp(t) naam(p)(t) ga(a)f(t) sloeg(t) lieët
ziender bleeëv(e)n kôoz(e)n zôog(e)n zoeng(e)n ieëlp(e)n naam(e)n gaav(e)n sloeg(e)n lieët(e)n
vultôoid dêelwôord gebleejv(e)n gekooz(e)n gezoog(e)n gezoeng(e)n golp(e)n genoom(e)n gegeejv(e)n gesleejg(e)n geloat(e)n


Over de 7 klassen[brontekst bewerken]

In de toalkunde èn ze de gewènte voe de stèrke wèrkwoordn in 7 ablaut-klassen in te dêeln (zie ook Gotisch, Oudnoors, Oudiengels, Oudoogduuts). Die indêelienge is gebaseerd ip d'ôorsproenkelikke verbuugiengn van stèrke wèrkwoordn in 't Oedgermoans, èn me gebruukn z'ieër ook vor ol de meugelikke verbuugiengn in 't Brugs ip te somn.


Klasse Subklasse (1) Wèrkwôord'n
Klasse 1 ie-ee-ee-ee biet(e)n (bijten), griep(e)n (grijpen), kiek(e)n (kijken), rieën (rijden), schien(e)n (schijnen), smiet(e)n (smijten), snieën (snijden), stieg(e)n (stijgen), zwieg(e)n (zwijgen)
uu-ee-ee-ee bluuv(e)n (blijven)
Klasse 2a ie-oo-oo-oo bieën (bieden), gieët(e)n (gieten), kieëz(e)n (kiezen), rieëk(e)n (ruiken), schieët(e)n (schieten), vlieëg(e)n (vliegen), vrieëz(e)n (vriezen)
ee-oo-oo-oo weejg(e)n (wegen)
Klasse 2b uu-oo-oo-oo buug(e)n (buigen), fluut(e)n (fluiten), kruup(e)n (kruipen), sluup(e)n (sluipen), snuut(e)n (snuiten), snuuv(e)n (snuiven), stuup(e)n (buigen), stuuv(e)n (stuiven), zuug(e)n (zuigen), zuup(e)n (zuipen)
Klasse 3a ie-oe-oe-oe drienk(e)n (drinken), klienk(e)n (klinken), schienk(e)n (schenken), sprieng(e)n (springen), zienk(e)n (zinken), zieng(e)n (zingen)
i-oe-oe-oe biend(e)n (binden), viend(e)n (vinden)
e-o-o-o krèmp(e)n (krimpen), tèèrt(e)n (treden), trèkk(e)n (trekken)
i-o-o-o vicht(e)n (vechten)
u-o-o-u begunn(en) (beginnen)
Klasse 3b e-ie-ie-o èlp(e)n (helpen), wèrp(e)n (werpen)
Klasse 4 ee-a(a)-aa-oo breejk(e)n (breken), neejm(e)n (nemen), spreejk(e)n (spreken), steejk(e)n (steken), steejl(e)n (stelen)
o-a(a)-aa-o komm(e)n (komen)
Klasse 5a ee-a(a)-aa-ee eejt(e)n (eten), geejv(e)n (geven), leejz(e)n (lezen), geneejz(e)n (genezen), meejt(e)n (meten), vergeejt(e)n (vergeten)
i-a(a)-aa-ee ligg(e)n (liggen), zitt(e)n (zitten)
Klasse 5b ie-a(a)-aa-ie zieën (zien)
Klasse 6 oa-oe-oe-oa stoan (staan)
oa/aa-oe-oe-ee sloan (slaan), draag(e)n (dragen)
èè-oe-oe-oo zwèèr(e)n (zweren)
Klasse 7 oa/aa-ie-ie-oa bloaz(e)n (blazen), goan (gaan), loat(e)n (laten), slaap(e)n (slapen)
oo-ie-ie-oo loop(e)n (lopen)
oe-ie-ie-oe/oo oekd(e)n (houden), roep(e)n (roepen)
a-ie-ie-a ang(e)n (hangen), vang(e)n (vangen)


(1) De subklasse toogt de klankwiezigiengen dan iptreedn tussen infinitief - 3e p.ev. v.t. - 1e p.mv. v.t. - vultôoid dêelwôord.

  • Vôorbild voe geejv(e)n (geven, klasse 5a) : geejven - ga(a)f - gaaven - gegeejven => subklasse = ee-a(a)-aa-ee.


Uutzoenderiengen[brontekst bewerken]

Sommigte stèrke wèrkwôorden kunn in't Brugs ook zwak verboogn worden, uutgezoenderd van 't vultôoid dêelwôord.

Vôorbilden:

Verleejen tied[brontekst bewerken]
kieëz(e)n (kiezen) zuug(e)n (zuigen) alp(e)n (helpen)
ik kieësd(e)n zuugd(e)n alpt(e)n
gie kieësde zuugde alpte
je/zie/'t kieësde zuugde alpte
miender kieësd(e)n zuugd(e)n alpt(e)n
giender kieësde zuugde alpte
ziender kieësd(e)n zuugd(e)n alpt(e)n
vultôoid dêelwôord gekooz(e)n gezoog(e)n golp(e)n


Zwakke wèrkwôord'n[brontekst bewerken]

Vôorbilden:

Teejgenwôordigen tied[brontekst bewerken]

droaien (draaien) kats(e)n (kaatsen) maak(e)n (maken) durv(e)n (durven)
ik droai(e)n kats(e)n maak(e)n durv(e)n
gie droai(t) katst mak(t) durf(t)
je/zie/'t droai(t) katst mak(t) durf(t)
miender droai(e)n kats(e)n maak(e)n durv(e)n
giender droai(t) katst mak(t) durf(t)
ziender droai(e)n kats(e)n maak(e)n durv(e)n

Verleejen tied[brontekst bewerken]

droai(e)n (draaien) kats(e)n (kaatsen) maak(e)n (maken) durv(e)n (durven)
ik droaid(e)n katst(e)n ma(a)kt(e)n durfd(e)n
gie droaide katste makte durfde
je/zie/'t droaide katste makte durfde
miender droaid(e)n katst(e)n ma(a)kt(e)n durfd(e)n
giender droaide katste makte durfde
ziender droaid(e)n katst(e)n ma(a)kt(e)n durfd(e)n
vultôoid dêelwôord gedroaid gekatst gemakt gedurfd


Uutzoenderiengen[brontekst bewerken]

Sommigte zwakke wèrkwôorden kunn in't Brugs ook stèrk verboogn worden, uutgezoenderd van 't vultôoid dêelwôord.

Vôorbilden:

Verleejen tied[brontekst bewerken]
maak(e)n (maken) durv(e)n (durven)
ik mieëk(e)n dieërv(e)n
gie mieëk dieërf
je/zie/'t mieëk dieërf
miender mieëk(e)n dieërv(e)n
giender mieëk dieërf
ziender mieëk(e)n dieërv(e)n
vultôoid dêelwôord gemakt gedurfd


Oenreejgelmoatige wèrkwôord'n[brontekst bewerken]

Vôorbilden:

Teejgenwôordigen tied[brontekst bewerken]

èn (hebben) zien (zijn) doeën (doen) weejt(e)n (weten) durv(e)n (durven) kann(en) / kunn(en) (kunnen) mag(ge)n (mogen) moe(t)(e)n (moeten) word(e)n (worden) brieng(e)n (brengen) koop(e)n (kopen) wèrk(e)n (werken) zoek(e)n (zoeken) -- (zullen)
ik èn zien doeën weejt(e)n durv(e)n kann(en) mag(ge)n moet(e)n word(e)n brieng(e)n koop(e)n wèrk(e)n zoek(e)n (*)
gie è / èt zie(t) doeë(t) wit durf(t) kan(t) mag(t) moe(t) wor(dt) brieng(t) kop(t) wèrk(t) zoek(t)
je/zie/'t eej(t) is doeë(t) wit durf(t) kan(t) mag(t) moe(t) wor(dt) brieng(t) kop(t) wèrk(t) zoek(t)
miender èn zien doeën weejt(e)n durv(e)n kann(en) mag(ge)n moet(e)n word(e)n brieng(e)n koop(e)n wèrk(e)n zoek(e)n
giender è / èt zie(t) doeë(t) wit durf(t) kan(t) mag(t) / meug(t) moe(t) wor(dt) brieng(t) kop(t) wèrk(t) zoek(t)
ziender èn zien doeën weejt(e)n durv(e)n kann(en) mag(ge)n moet(e)n word(e)n brieng(e)n koop(e)n wèrk(e)n zoek(e)n

(*) Kiekt e ki wa da m' ieër over "zullen" te zègn èn.

Verleejen tied[brontekst bewerken]

èn (hebben) zien (zijn) doeën (doen) weejt(e)n (weten) durv(e)n (durven) kann(en) / kunn(en) (kunnen) mag(ge)n (mogen) moe(t)(e)n (moeten) word(e)n (worden) brieng(e)n (brengen) koop(e)n (kopen) wèrk(e)n (werken) zoek(e)n (zoeken) zoen (zouden)
ik aan woar(e)n / was deejn wist(e)n dost(e)n kost(e)n mocht(e)n most(e)n wieër(e)n brocht(e)n kocht(e)n / kopt(e)n vrocht(e)n zocht(e)n zoen
gie aa(d) woar(t) / was deej wist dost kost mocht most wieër brocht kocht / kopte vrocht zocht zoe(t)
je/zie/'t aa(d) was deej wist dost kost mocht most wieër brocht kocht / kopte vrocht zocht zoe(t)
miender aan woar(e)n deejn wist(e)n dost(e)n kost(e)n mocht(e)n most(e)n wieër(e)n brocht(e)n kocht(e)n / kopt(e)n vrocht(e)n zocht(e)n zoen
giender aa(d) woart deej wist(e) dost kost mocht most wieërd brocht kocht / kopte vrocht zocht zoe(t)
ziender aan woar(e)n deejn wist(e)n dost(e)n kost(e)n mocht(e)n most(e)n wieër(e)n brocht(e)n kocht(e)n / kopt(e)n vrocht(e)n zocht(e)n zoen
vultôoid dêelwôord gèd gewist gedoan geweejt(e)n gedost gekann(en) / gekunn(en) gemag(ge)n gemoet(e)n geword(e)n gebrocht gekocht gevrocht gezocht --


'Zullen' in 't Brugs[brontekst bewerken]

Da wèrkwôord wordt ollêne in de verleejen tied gebruukt. In de teejgenwôordigen tied is't olsan goan dan ze gebruukn, lik in:
- 't Go noaste weejke weejre reejgen'n. (Het zal volgende week weer regenen.)



Trappen van vergeliekienge[brontekst bewerken]

Vôorbilden:

steln vergrottern overtrefn zèlstandig gebruukt
goeë(d) (goed) beetr bèst --
slicht (slecht) slichter slich(t)st --
oge (hoog) oger oogst d'oogte
leeëge (laag) leeëger leeëgst de leeëgte
veejle (veel) meeër meeëst --
winnig (weinig) minder minst --
grôot (groot) grotter grotst de grotte
kleeën (klein) klinder klinst --
vèrre (ver) vèrder vèrst de vèrte
dichte (dichtbij) dichter dichst / noast --
zeeëre (vlug) zirder zirst --
traage (traag) traager(der) traagst --
breeëd (breed) bridder bridst de britte
smol (smal) smoll(d)er smolst de smolte
dinne (dun) dinner dinst --


Verkleeënwôord'n[brontekst bewerken]

Verkleeënwôord'n mak je deur an 't zèlstandig naamwôord ienkelvoud een achtervoegsel bie te voegn. Da kan "-je", "jie", "-(s)tje" of "-(s)tjie" zien.

Bv.: broek/broekstj(i)e, uus/uuzetj(i)e, blad/ bladj(i)e, stoeël/stoeëltj(i)e, stroate/strètj(i)e, pèèrd/pèrretj(i)e
(broek, huis, blad, stoel, straat, paard)


Ciefers[brontekst bewerken]

Oofdciefers[brontekst bewerken]

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
eeën twi drieje vieëre vuuve zèsse zeejvn / zeejfden achte neejgn tieëne
11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
èlve / alve twolve dertieëne veeërtieëne viftieëne / vigtieëne zèstieëne zeejvntieëne achttieëne neejgntieëne twientig
30 40 50 60 70 80 90 100 1000 1 000 000 1 000 000 000
dèrtig veeërtig viftig / vigtig tsèstig tseejvntig tachentig tneejgntig oenderd duusd mieljoeën mieljèèr


Ciefers in de reejke[brontekst bewerken]

1e 2e 3e 4e 5e 6e 7e 8e 9e 10e
ev.m. eeëstn twidn dèrdn vieërdn vuufdn zèsdn zeejvstn ach(t)stn neejgnstn tieënstn
ev.v. /ev.o. /mv. eeëste twidde dèrde vieërde vuufde zèsde zeejvnste ach(t)ste neejgnste tieënste
11e 12e 13e 14e 15e .. 20e 30e 40e ..
ev.m. èlfstn / alfstn twolfstn dèrtieënstn veeërtieënstn viftieënstn / vigtieënstn .. twientigstn dèrtigstn veeërtigstn ..
ev.v. /ev.o. /mv. èlfste / alfste twolfste dèrtieënste veeërtieënste viftieënste / vigtieënste .. twientigste dèrtigste veeërtigste ..


Ja/neeën[brontekst bewerken]

Ja Neeën
1e ev. jaa'k ba jaa'k neeë'k / nin'k ba neeë'k / ba nin'k ja 'k en doeën ba 'k en doeën
2e ev. joa j' / joa je ba joa j' / ba joa je nee j(e) / ni j(e) ba nee j' / ba ni j(e) ja j'en doeët ba j'en doeët
3e ev. m. joa j' / joa je ba joa j' / ba joa je nee j(e) / ni j(e) ba nee j' / ba ni j(e) / ba nee j' nie ja j'en doeët ba j'en doeët
3e ev. v. joa z' ba joa z' neeë z' / nin z' ba neeë z' / ba nin z' ja z'en doeët ba z'en doeët
3e ev. o. joa't ba joa't neeë't / nin't ba neeë 't / ba nin 't ja 't en doeët / ja 't oeët ba 't en doeët / ba 't oeët
1e mv. jaa m(e) ba jaa m(e) neeë m(e) ba neeë m' ja m'en doeën ba m'en doeën
2e mv. joa j' / joa je ba joa je nee je / ni je ba nee je / ba ni je ja j'en doeët ba j'en doeët
3e mv. joa z' / joan z' ba joa z' / ba joan z' neeë z' / nin z' ba neeë(n) z' / ba nin z' ja z'en doeën ba z'en doeën
(1) (2) (3) (4) (5) (6)


  1. Os (+) antwôord ip e (+) vrage of e bevestigende zinne.
  2. Os verstèrkend (+) antwôord ip e (+) vragende zinne èn os (+) antwôord ip e (-) vrage.
  3. Os (-) antwôord ip e (+) of (-) vrage.
  4. Os verstèrkend (-) antwôord ip e (+) of (-) vrage.
  5. Os (-) antwôord ip e bevestigende zinne of os (+) antwôord ip een ontkènnende zinne.
  6. Verstèrkende vorme van (5).