Filips IV van Spanje

Van Wikipedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Filips IV
1605 - 1665
Filips IV deur Diego Velázquez
Armoiries Philippe II d'Espagne.png
Keunienk van Spanje,
Noapels, Sicilië en Sardinië
Periode1621 - 1665
VôorgangerFilips III
IpvolgerKarel II
Armoires portugal 1481.svg
Keunienk van Portugal
Periode1621 - 1640
VôorgangerFilips II
IpvolgerJohan IV van Portugal
Flag of the Low Countries.svg
Soeverein van de Spoansche Nederlandn
Visconti2.png
Hertog van Milaan,
Brabant-Limburg Arms.svg
Arms of the Count of Luxembourg.svg
Broabant, Lothier, Limburg en Luxemburg
Namur Arms.svg
Blason Comte-de-Flandre.svg

Groaf van Vloandern, Noamn,
Charolais,
Blason comte fr Nevers.svg
Franche-Comté en Henegouwn
Hainaut Modern Arms.svg
Periode1621 - 1665
VôorgangerAlbrecht en Isabella
IpvolgerKarel II
Blason province fr Artois.svg
Groaf van Artois
Periode1621 - 1659
VôorgangerFilips III
IpvolgerVrankryk
(Vrede van de Pyreneeën)
VoaderFilips III
MoederMargaretha van Ôostnryk
(1584-1611)

Filips IV (Valladolid (Spanje), 8 april 1605 – Madrid, 17 september 1665) was van 1621 tout 1665 keunienk van Spanje en soeverein van de Spoansche Nederlandn en van 1621 tout 1640 keunienk van Portugal.

Zyn leevn[bewerkn | brontekst bewerken]

Prins Baltasar Carlos (Velázquez)

Filips IV is geboorn in Valladolid en je was den oudste zeune van Filips III en Margaretha van Ôostnryk (1584-1611).

Je was zestien joar oud ost 'n zyn voader ipvolgde, mo je voeldeg' hem nog nie capabel vo te regeern. Je liet hem doarom bystoan deur Gaspar de Guzmán y Pimentel, hertog van Olivares en nog andere adviseurs.

Da makte dat er vele corruptie was. Filips IV was pertang energieker of zyn voader, moa 't Spoans Imperium begost enorm achteruut te goan en achter vele catastrofes wierd Olivares in 1643 an de deure gezet.

Filips IV interesseerdeg' hem styf an kunst en tonêel. Je was zot van 't werk van de tonêelschryvers Lope de Vega en Pedro Calderón de la Barca en van zyn hofschilder Diego Velázquez. Je begost ook an den bouw van 't Palacio del Buen Retiro in Madrid, woa dan d'r nog dêeln van bestoan in 't Pradomuseum.

In 1646 stierf zyn zeune Baltasar Carlos en dat hèt 'n nôois kunn verwerkn.

Oorloogn[bewerkn | brontekst bewerken]

Ounder Filips IV voerde Spanje oorloogn teegn d'ipstandige Nederlandn, Vrankryk, Portugal, de protestantn in 't Hillig Rôoms Ryk en Iengeland. Vo die oorloogn te kunnn betoaln most 'n hoge belastiengn heffn en 't volk zag doa styf van of. Je voelde wel mee met under, moa van zyn voader en grotvoader haad 'n meegekreegn dat 'n alles most over en vo 't Huus Habsburg, en ook vo zyn soevereiniteit over de Nederlandn t'houdn. Je voeldeg' hem ook verplicht tegenover god vo te vechtn teegn de protestantn vor e katholieke weireld.

In 1640 most 'n d'ounofhankelikeid van Portugal toestoan en in dazelfste joar kwam Catalonië in ipstand teegn de Spoansche krôone. In 1662 kostn zyn troepn Barcelona were verovern.

Filips IV makte t'ende van de Tachtigjoarign Oorloge mee en in 1648 hèt 'n de Republiek der Verenigde Provinciën officieel ounofhankelik verkloard mè de Vrede van Münster.

Binst de Spoans-Franschn oorloge (1635-1659), e gevolg van de Dertigjoarign oorloge (1618-1648), wierd de Slag by Duunkerke (1658) uutgevochtn. 't Verlies van Spanje leidde tout 't vredesverdrag: de Vrede van de Pyreneeën. Filips IV most doaby Artois en stikkn van Vloandern en Henegouwn ofstoan an Vrankryk en langst de Pyreneeën zakte de grenze 40 kilometer noa 't zuudn. Filips most zyn dochter Maria Teresa ten huwelik geevn an Louis XIV van Vrankryk en je most e bruudschat beloovn die nie betoalboar was vo Spanje. In 't vredesverdrag stound da Maria Teresa of heur jounges de Spoansche krôone nie kostn ervn.

Vrouwn en jounges[bewerkn | brontekst bewerken]

Zyn dochter Margarita Teresa (Velázquez)

In 1615 trouwde Filips in Burgos mè zyn êeste vrouwe Elisabeth van Bourbon, dochter van keunienk Henri IV van Vrankryk en Maria de' Medici. Z'haan acht jounges, die allemolle jounk stiervn, uutgezounderd de joungste dochter:

  • Maria Margaretha (1621 †)
  • Margaretha Catalina (1623 †)
  • Maria Eugenia (1625-1627)
  • Isabella Theresia (1627 †)
  • Balthasar Carlos (1629-1646)
  • Francisco (1634 †)
  • Anna Antonia (1636 †)
  • Maria Teresa van Spanje (1638-1683), getrouwd mè keunienk Louis XIV van Vrankryk

Achter 'n dôod van zyn vrouwe trouwde Filips IV mè Maria Anna van Ôostnryk vo nog e zeune en ipvolger te kunn hèn. Da lukte en under zeune Karel II was de volgnde keunienk van Spanje. Maria Anna van Ôostnryk was e dochter van keizer Ferdinand III van 't Hillig Rôoms Ryk. Z'haan vuuf jounges, woavan dan d'r drieë vroeg stiervn:

  • Margarita Teresa van Spanje (1651-1673), getrouwd mè keizer Leopold I van 't Hillig Rôoms Ryk
  • Maria (1655 †)
  • Filips (1657-1661)
  • Thomas Karel (1658-1659)
  • Karel II van Spanje (1661-1700), keunienk van Spanje

Filips IV haad ook verschillige ounwettige jounges, moa j'erkendeg' allêene mo:

Wikimedia Commons Mêer ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien ip Felipe IV de España ip Wikimedia Commons.