Filips IV van Spanje

Van Wikipedia
Ga naar: Begunplekkn, zoeken
Filips IV
1605 - 1665
Filips IV
Armoiries Philippe II d'Espagne.png
Keunink van Spanje,
Sicilië, Napels, Sardinië
Periode 1621 - 1665
Vôorganger Filips III
Ipvolger Karel II
Armoires portugal 1481.svg
Keunink van Portugal (Filips III)
Periode 1621 - 1640
Vôorganger Filips II
Ipvolger Johan IV van Portugal
Flag of the Low Countries.svg
Soeverein van de Spoansche Nederlandn
Periode 1621 - 1665
Vôorganger Albrecht en Isabella
Ipvolger Karel II
Visconti2.png
Hertog van Milaan
Periode 1621 - 1665
Vôorganger Filips III
Ipvolger Karel II
Voader Filips III
Moeder Margaretha van Oostnryk (1584-1611)

Filips IV (Valladolid (Spanje), 8 april 1605 – Madrid, 17 september 1665) was van 1621 tout 1665 keunienk van Spanje en soeverein van de Spoansche Nederlandn en van 1621 tout 1640 keunink van Portugal.

Zyn leevn[bewerkn | brontekst bewerken]

Filips IV is geboorn in Valladolid en je was den oudste zeune van Filips III en Margaretha van Oostnryk (1584-1611).

Je was zestien joar ot ’n zyn voader ipvolgde, mo je voeldeg' hem nog nie capabel vo te regeern. Je liet hem doarom bystoan deur Gaspar de Guzmán y Pimentel, hertog van Olivares en nog andere adviseurs. Da makte dat er vele corruptie was. Filips IV was pertang energieker of zyn voader, moa ’t Spoans Imperium begost enorm achteruut te goan en achter vele catastrofes wierd Olivares in 1643 an de deure gezet.

Filips IV interesseerdeg' hem styf an kunst en tonêel. Je was zot van ’t werk van de tonêelschryvers Lope de Vega en Pedro Calderón de la Barca en van zyn hofschilder Diego Velázquez. Je begost ôok an den bouw van ‘t Palacio del Buen Retiro in Madrid, woa dan d’r nog dêeln van bestoan in ‘t Pradomuseum.

In 1646 stierf zyn zeune Baltasar Carlos en dat hèt ‘n nôois kunn verwerkn.

Oorloogn[bewerkn | brontekst bewerken]

Ounder Filips IV voerde Spanje oorloogn teegn d’ipstandige Nederlandn, Vrankryk, Portugal, de protestantn in ’t Hillig Rôoms Ryk en Iengeland. Vo die oorloogn te kunnn betoaln most ‘n hoge belastiengn heffn en ’t volk zag doa styf van of. Je voelde wel mee met hunder, moa van zyn voader en grôtvoader haad ’n meegekreegn dat ’n olles most over en vo ’t Huus van Habsburg, en ook vo zyn soevereiniteit over de Nederlandn t’houdn. Je voeldeg' hem ôok verplicht tegenover god vo te vechtn teegn de protestantn vor e katholieke weireld.

In 1640 most ‘n d’ounofhankelikeid van Portugal toestoan en in dazelfste joar kwam Catalonië in ipstand teegn de Spoansche krône. In 1662 kostn Filips’ troepn Barcelona were verovern.

Filips makte t’ende van de Tachtigjoarign Oorlog mee en in 1648 hèt ’n de Republiek der Verenigde Provinciën officieel ounofhankelik verkloard mè de Vrede van Münster. Vrankryk krêeg Franche-Comté en Lothariengn en d'r bleef nie vele mèr over van de weireldmacht Spanje.

Achter ’t verlies by de slag van Duunkerke (1658), binst de Spoans-Franschn oorloge, most Filips ‘t Groafschap Artesië en stikkn van Vloandern en Henegouwn ofstoan, en langst de Pyreneeën zakte de grenze 40 kilometer noa ‘t zuudn. ’t Vredesverdrag, de Vrede van de Pyreneeën, makte ’n ende an de Spoans-Franschn oorloge. Filips most zyn dochter Maria -Theresia van Spanje loatn trouwn mè Lodewyk XIV van Vrankryk en je most e bruudschat beloovn die nie betoalboar was vo Spanje. In ’t vredesverdrag stound da Maria-Theresia of heur jounges de Spoansche krône nie kostn ervn.

Omda Filips’ vrouwe gestorvn was trouwdeg't ie mè Maria Anna van Oostnryk vo nog e zeune en ipvolger te kunn hèn. Da lukte en Karel II was de volgndn keunienk van Spanje. Moa loater, achter Karels dôod, begost de Spoanschn Successieoorloge, woadeure dat er ’n ende kwam an de Spoansche Habsburgers en de Zudelikke Nederlandn giengn were no den Oostnrykschn tak.

Vrouwn en jounges[bewerkn | brontekst bewerken]

Prins Baltasar Carlos deur Velázquez

In 1615 trouwde Filips in Burgos mè zyn êeste vrouwe Elisabeth van Bourbon, dochter van keunienk Hendrik IV van Vrankryk en Maria de' Medici. Z’haan acht jounges, die ollemolle jounk stiervn, uutgezounderd de joungste dochter:

  • Maria Margaretha (1621 †)
  • Margaretha Catalina (1623 †)
  • Maria Eugenia (1625-1627)
  • Isabella Theresia (1627 †)
  • Balthasar Carlos (1629-1646)
  • Francisco (1634 †)
  • Anna Antonia (1636 †)
  • Maria-Theresia van Spanje (1638-1683), getrouwd mè keunienk Lodewyk XIV van Vrankryk

Zyn twidde vrouwe was aartshertoginne Maria Anna van Oostnryk, dochter van keizer Ferdinand van ’t Hillig Rôoms Ryk. Z’haan vuuf jounges, woavan dan d’r drieë vroeg stiervn:

  • Margaretha Theresia van Spanje (1651-1673), getrouwd mè keizer Leopold I van ‘t Hillig Rôoms Ryk
  • Maria (1655 †)
  • Filips (1657-1661)
  • Thomas Karel (1658-1659)
  • Karel II van Spanje (1661-1700), keunienk van Spanje

Filips IV haad ook verschillige ounwettige jounges, moa j’erkendeg' ollêne moa: