Carbong

Van Wikipedia
Ga naar: Begunplekkn, zoeken
Periodiek système
[[ofbeeldienge:{{{foto}}}|300px]]
Algemêen
Noame Carbon

Symbôol

C

Atôomnummer 6
Groep Koolstofgroep
Periode Periode 2
Blok P-blok
Reekse Niet-metoal

Kleur

Kleurloos

Chemische eignschapn

Atôommassa (u)

12,011 g.mol-1

Elektroonnconfiguratie

[He]2s22p2

Oxidatietoestann

-4, +2, +4

Elektronegativiteit (Pauling)

2,55

Atôomstroal (pm)

77

1e ionisatiepotentioal (kJ×mol-1)

1086,46

2e ionisatiepotentioal (kJ×mol-1)

2352,65

3e ionisatiepotentioal (kJ×mol-1)

4620,50

Fysische eigenschapn

Dichteid (kg·m-3)

2620

Hardheid (Mohs)

0,5/10,0

Smeltpunt (K)

3725

Kôokpunt (K)

4827

Aggregatietoestand

Vast

Smeltwoarmte (kJ·mol-1)

105

Van der Waalse stroal (pm)

170

Kristalstructuur

Hex

Molair volume (m3·mol-1)

3,42/5,31

Geluudssnelheid (m·s-1)

18350

Specifieke woarmte (J·kg-1·K-1)

710

Elektrische weerstandΩcm)

1375

Warmtegeleidieng (W·m-1·K-1)

140

SI-êenheedn en standoardtemperateur en -druk wordn gebruukt,
of 't zou moetn zyn dat et er anders stoat.

Carbon (Nederlands: koolstof) es een element van de tabelle van Mendeljev. 't Stoat in de 14ste groep en in de twidde periode, en 't ed atoomnummer 6. In chemische formules wordt et weregegeven deur C. Et woord carbon wor ôok gebrukt vo de stoffe die e miengelieng is tusschen carbonvezels en kunsthars.

Ipbouw[bewerkn | brontekst bewerken]

Et carbonatoom bestoat in de regel ut 6 protoonn, 6 elektroonn, en 6 neutroonn. 98,9% van alle koolstof ip eirde bestoat ut et zogenoamde 12C-isotoop. 1,1% bestoat ut 13C, en sporenelementen van 14C (zie ôok massagetal). Neutroal carbon ed 1s22s22p2 als elektronenconfiguroatie.

Belang[bewerkn | brontekst bewerken]

Carbon is vooral belangeryk als de basis van al et leven da wieder kenn. Een organische molecule is per definitie intje die round e koolstofatoom opgebouwd is, en de reden da carbon ier ideaal voen is, is da et alle oxidatietoestann tusschen -4 en 4 kat annimn, en me zeneigen ku bienden. 't Ed ook de mogelijkeid voen energetisch hêel stabiele molecuuln te maken, lik de aromaatn die vele vorekomn in uus lichaam. 't Komt praktisch assan voor in covalente biendiengn, en in de praktyk gebeurt da met ounder andere O, H, N, en S; vaneigens komn der ook andere biendiengn voor, moa in levende organismen zyn dee de belangerykste.

Carbon komt ook voor in andere toepassiengn, lik crayons en ook geweune potloodn. Et grafiet in e potlood bestoat ut zuver carbon. Zuver carbon komt echter ni allene voren in potloodn, we vienden da ôok in diamant, fullereenn, en 't belooft ook schone toepassiengn te kunn ein in de nanotechnologie.

Polymeern zyn stofn die bestoan ut een eralienge van gèèsan etzelfste basisbouwbloksje of e klèène variatie dervan. In uus lichaam zyn de belangrykste dergelikke polymeern DNA, eiwitn, sukers, en vetn of lipiden. In de anorganische chemie bestoan der echter ôok maniern vo polymeern te gebruukn: azo en we diengn lik plastiek, vinyl, kajtsjoe, en nog vele mêer.

Nog e stief belangryke toepassieng viendn we in de archeologie, mo ton wel ni direct op vlak van molecuuln en biendiengn. Koolstof-14 daterienge gebrukt de halfwoardetyd van radioactief 14C voen te bepaaln oe oed da een organisch twa is. Der wordt noamelik veroundersteld da der e constante verouding is van radioactief carbon en ni-radioactief carbon in heel de wereld. Utgoande doavan kunn ze, deur et gehalte 14C in je stale, terugreeknn noa wanneer da je plante, mens, bacterie,... gestorven is (en zodoende gestopt is met koolstof op te nimn).

Voorts komt der vele van uzze energie ut koolstofbiendiengn. Petrol, glucose (tgèèn die in vele organismen de boasisbron is van energie), en methoan (of butoan of propoan) zyn allemaal gebaseerd ip carbon.

Ten latste is 't et ook nog weird voen te vermeldn da sommige carbonoxiden e speciale rolle en: CO2 wordt gezien als de voornoamste oorzake van global warming, H2CO3- is e belangryke buffer in uus bloed, en CO kenn we allemalle van et gevoar vo vergiftigieng da da creëert.

Geschiedenisse[bewerkn | brontekst bewerken]

Carbon is al siends de prehistorie bekend, wannêer da ze 't miekn deur organisch materioal te verbrandn by ounvoldoende zuurstof. Tkomt ôok voren in hemellichoamn lik de zunne (als dêel van de carbon-stikstofcyclus), sterrn, komeetn en de atmosfeern van vele planeetn. In sommige meteorietn kommet ôok vore als microscopisch diamant.

De noame van carbon komt van et Latiensche carbo die 'kool' wil zegn.