Karel V van et Illig Rôoms Ryk

Uit Wikipedia

Karel V

1500-1558
Keizer van et HRR
Periode 1519 -1556 Vôorganger Maximiliaan I Ipvolger Ferdinand I
Soeverein van de Nederlandn
Periode 1506 -1555 Vôorganger Filips den Schoonn Ipvolger Filips II van Spanje
Keunink van Castilië en Léon Keunink van Aragon en Sicilië Keunink van Napels
Periode 1516 -1556 Vôorganger Ferdinand II van Aragon Ipvolger Filips II van Spanje
Aartshertog van Oostnryk
Periode 1519 - 1521 Vôorganger Maximiliaan I Ipvolger Ferdinand I
Voader Filips den Schoonn Moeder Johanna van Kastilië

Karel V (Gent, 24 februoari 1500 -Yuste (Spanje), 21 september 1558) van ’t huus Habsburg, was keizer van ’t Hillig Rôoms Ryk van 1519 tout z’n trôonsofstand in 1556. Je was soeverein van de Nederlandn en keunink van Spanje, Sicilië en Napels als Karel I. J’had ook Spoansche kolonies in Amerika.

Inoud 1 Zyn familie 2 Zyn leevn 3 Vrouwe en jounges 4 Trôonsofstand en loater leevn

[bewerkn] Zyn familie

Karel was de zeune van Filips den Schoonn en Johanna van Kastilië, bygenoamd de Woanzinnige. Zyn grôotouders langs voaders kant woarn Maximiliaan I en Maria van Bourgondië. Zyn grôotouders langs moeders kant woarn Ferdinand II van Aragon en Isabella I van Kastilië. Under joungste dochter, Catharina van Aragon, was keuniginne van Iengeland en d’êeste vrouwe van Hendrik VIII van Iengeland.

[bewerkn] Zyn leevn

Karel is den vierentwientigstn februoari 1500 geboorn in Gent, in ’t Prinsnhof. O z’n voader stierf in 1506 erfdegt ie de Nederlandn. Deurdat ’n mo zes joar oud was most 'n e regent hen, mor omda Maximiliaan ook nog most regeern over Duutsland en Oostnryk gaft ’n ‘t regentschap over an z'n dochter en dus tante van Karel, Margaretha van Oostnryk. Je steldeg’ eur in 1507 an als landvoogdesse. Ze vestigdeg’ eur in Mecheln en miek eur stad d’hoofdstad van de Nederlandn. Karel wierd doa dus grôotgebrocht en leerdeg’ azo Vlams en Frans klappn. Loater ook nog Spoans, Duuts en Italioans.

In 1515 wierd ’n in Brussel mêerderjoarig verkloard en krêegt ’n ‘t gezag over de gewestn Vloandern, Mecheln, Holland, Zêeland, Henegouwn, Naamn, Broabant, Limburg, Overmaas en Luxemburg.

't Volk was blye van were besteurd te wordn deur etwien van under, mo Karels Spoans keuninkschap en Duuts keizerschap maktn de Nederlandn definitief oundergeschikt an de keizerlikke belangn van de Habsburgers.

Margaretha van Oostnryk blêef landvoogdesse tout in 1530 en ze wierd ipgevolgd deur e zuster van Karel, Maria van Hongareye, weduwe van Lodewyk II van Hongareye.

Achter den dôod van z’n grootvoader Ferdinand II in 1516 wast 'n keunink van Spanje, Sicilië en Napels gewordn en achter den dôod van z’n andere grôotvoader Maximiliaan I keizer van ’t Hillig Rôoms Ryk. Je wierd in 1520 gekrôond in Aken. Je veroverdeg’ ook grôte gebiedn in Centroal- en Zuud-Amerika.

Je regeerdeg’ over e ryk woa da de zunne nôois ounder gienk: ’t Hillig Rôoms Ryk me Spanje, Napels, Sicilië, de Nederlandn en de Spoansche kolonies in Amerika.

Karels grotste vyandn woarn de Turkn, de protestantn en Frans I, de keunink van Frankryk, die geregeld Itoalië binn viel. Den 24 februoari 1525 eet 'n de slag by Pavia gewonn.

[bewerkn] Vrouwe en jounges

D’n tienstn moarte 1526 trouwdegt ie met Isabella van Portugal, de dochter van Emanuel I van Portugal. Z'n jounges woarn:

• Filips II van Spanje (21 meie 1527 -13 september 1598)
• Maria van Spanje (21 juni 1528 -26 februoari 1603), trouwde mè Maximiliaan II (keizer van ’t Hillig Rôoms Ryk)
• Ferdinand 1530
• Johanna van Habsburg (24 juni 1535 -7 september 1573)
• Johan (1539)

Karel had ook veel maîtresses. Johanna van der Ghenst was de moeder van Margaretha van Parma en Barbara Blomberg de moeder van Don Juan, twêe van z'n bastoardkienders die loater landvoogd woarn.

[bewerkn] Trôonsofstand en loater leevn

Deur de vele conflictn me Frankryk en de Ottomoann gerakte Karel vrêe vermoeid. Je sukkeldeg’ ook me z’n gezoundheid en te middn van z’n latste conflict liet ‘n ’t vervolg van den oorloge over an z’n zeune Filips II.

In 1555 stound ’n de Nederlandn of an hem en in 1566 ook Spanje, Napels, Sicilië en de Spoansche kolonies.

De keizerskrône en de Oostnryksche erflandn stound ’n of an z’n broere Ferdinand I. Doadeure wierd Karels weireldryk van de Habsburgers gesplitst in e Spoanschn tak en ’n Oostnrykschn tak.

’t Ende van z’n leevn brocht ‘n deure in ‘t San Jéronimoklôoster in Yuste woardat ’n den eênentwientigstn september 1558 stierf.

Mêer ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie Karel V (HRR) van Wikimedia Commons.