Wikipedia:Bofartikel

Met een bofartikel bedoeln wyder ip de West-Vlamsche wikipedia een artikel da zô goed in mekoar zit da me dat artikel zien als êen van de beste artikels die m'ein.

Sedert oktober 2007 kiezn wyder (de gebrukers en gy dus ôok) olle moande nen nieuwn derby die ton e moand ip ous voorblad mag stoan blinkn (in 't dêel "Artikel van de moand").

De patrôonn kan je iere vindn: Categorie:Wikipedia:Patrôon bofartikel.

Ouze bofartikels

Zie ôok Categorie:Wikipedia:Bofartikel

2009

Oktober

't Oosterliengnhuus in Brugge

De Hanze was e groeperienge van commercantn en steedn van Nôord-Europa round de Nôordzêe en de Ôostzêe binst de middelêeuwn.

De Hanze is styf belangryk gewist vo de geschiedenisse van Brugge. De stad groeide uut tout de belangrykste markt van 't Westn. (Klik hier vo verder te leezn).

September

Drie sôortn ploategrenzn

Ploatntektoniek (van 't Grieks tekton, wa da "bouwer" of "daklegger" wil zeggn) beschryft de grôotschoalse bewegiengn van de lithosfeer van d'eirde.

Eirdbeviengn, vulkoann, gebergtevormienge en oceoantroggn kommn ollemoale vôorn an de grenzn tussn tektonische ploatn. (Klik hier vo verder te leezn).

Ogustus

Oudnederlands toalgebied

't Oudnederlands es d'oudste toalfoase van et Nederlands en lopt à peu près van 500 n.C. tot 1150 n.C.

Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic enda thu. Da zinnetje es per toeval ountdekt gewist in 1932 in Oxford. Ounderzoek van 't perkament en van de plekke van de vounste wees uut dat et zou geschreevn gewist hèn deur nen West-Vlamschn monnik die in Kent (Zuud-Iengeland) up bezoek wos. 't Fragment zou dus Oudwestnederfrankisch zyn. Klik hier vo vodder te leezn.

Juli

De loaknolln

Yper is de grotste stee van den Westhoek en de zesde grotste van West-Vloandern.

De bynoame van Yper is de Kattestad. Schone pleksjes voe te goan bekykn zyn de loaknolln, de Sint-Moartnskathedroale, de vestn en de Menepoorte, woa da ze iedern oavend 'n Last Post bloazn. Klik hier vo vodder te leezn.

Juni

Jezuïetnklooster van Leuvn

Den barok es e kunststromienge da heur hogtepunt gekend hèit in de zeevntienste eeuwe.

Den barokkn styl wos e religieuze reactie up de renaissance woa da den miens nog centroal stound. Barok wos den flamboyantn styl woamei da de katholieke kerke heur overwinnienge up 't protestantisme vierde, want 'n upmars van 't calvinisme wos tegeng'houdn. Reuzegrote religieuze ofbeeldiengn, drie reekn van piloarn boovn mekkoar, veel vierpottn en uutbundige versieriengn typeern de barokke kerkgebouwn van de jezuïetn dan de bewoarders woarn van de katholieke kerke tegen de protestantn. Klik hier vo vodder te leezn.

April en meie

E ree

Reeën (Capreolus capreolus) zyn klêne hertn die vôornkommn in verre hêel Europa, Turkeye en de Kaspische Zêe. In België woarn der verre ginne nemi achter 'n Twiddn Weireldôorloge, mo de populoasche et nem ersteld, oundermêer deur migroasche van Duutsland en 't Fransche. In West-Vloandern zyn de busschn round Poperienge en Heuvelland ideoal doavôorn. Klik hier vo vodder te leezn.

Moarte

Homo habilis

D'evoluusje van den miens es e weetnschappelikke theorie uut de biologie da beweirt dan de mienschn lik dan ze zynder der nu uutziene e soorte es da g'evolueerd es uut andere soortn. Sommigste van die soortn woarn verzekers voorouders van Homo sapiens, andere soortn woarn zytakkn die evolutionair doodliepn.

Der es hillegansn ginnen consensus over de juste evoluusje van uze soorte. 't Out of Africa-model verounderstelt da den modernen miens hem ollene in Afrika hèit ountwikkeld. Den tegenhanger doavan da tientalln joarn lank gevolgd hèit gewist, es 't multiregionoal model. Klik hier vo vodder te leezn.

Januoari en februoari

Brugge es en oude hoofdstee van 't groafschap Vloandern en wos in de Loate Middeleeuwn e groot economisch en cultureel centrum. Deur den ounverwachtsn dood van den Bourgondischn hertog Karel den Stoutn en vlak d'rachter van zyn nog styf jounge dochter Maria van Bourgondië kwom d'r doar en ende an. Klik hier vo vodder te leezn over de geschiedenisse van Brugge.

2008

December

Kalissie, kalisje (Nôord-West-Vloandern) of kolisje (Zuud-West-Vloandern) (AN zoethout) is de noame van stikskes van de wortelstok van Glycyrrhiza glabra, een plante die familie is van de errewete.

In de wortels van die plante zit er een zoetstoffe die 30 tot 50 keers stravver is dan suker, moa nie slicht is vo de tandn. Ôok ol moe je der styf an sjiekn en zuugn, toch wos kalissiehout populair by de kinders totdat er gemakkelikker t'eetn spekkn ip de mart kwoamn. (vodder leezn)

November

Het vôorgeborchte of Limbus es woa da, volgens de katholieke kerke, de vroeg gestorvn kiendjes en woavôorn dat er gin tyd gewist was om ze te dôopn, noa toe goane. 't Es dus een sôorte niemandsland; de kiendjes zyn te joung om kwoad gedoan 't eine, dus moetn ze nie noa d'elle. Ze zyn ôok nie gedôopt en van d'erfzonde verlost, dus kunn ze nie noa 'n eemle. (vodder leezn)

September en Oktober

Leo Van Paemel was een West-Vlamsche kunstschilder uut Blanknberge. Je leefde in de vorige eeuwe.

Van Paemel was een persôonlike vertolker van de Nôordzêe en alles wat d'r mee verband oudt. Z'n specialiteit was 't schilderen van portretfigeurn. J'ist er in gesloagd een moderne interpretoatie te geevn an een klassiek genre, met de techniek van d'oude mêesters (vodder leezn).

Juli en Augustus

Een Iengels kerkof is e militair kerkof van de geallieerdn uut 'n Êestn Weireldôorlog. Iengels is in deze betêkenisse de verzoamelnoame voe ol de troepn van 't Gemênebest. Op een Iengels kerkof leggn der dus oek Canadiens, Schottn, Nieuw-Zeelanders enzovodders. De kerkoovn zyn ten êeuwigen doage verpacht an 't Gemênebest.

In den Westoek liggn d'r meer dan 170 Iengelsche kerkoovn. 't Grotste Iengels kerkof ter weireld es da van Tyne Cot. D'r liggn doar ollene ol bykan 120.000 Iengelsche militairn begroavn (vodder leezn).

Meie en Juni

De Burg van Brugge is ‘t pling woa dat de geschiedenisse van Brugge begost is en woa dat den eestn burcht stound van de groavn van Vloandern, ols verdedigienge van de Vlamsche Kust teegn de Vikings.

Round dien burcht groeide Brugge in de loatere eeuwn uut tout e weireldstad.

Brugge wordt, deur de vele reien en bruggn, ‘t Venetië van ’t Noordn genoemd. De reien zyn genoemd noa de riviere de Reie die in dien tyd deur Brugge strôomde en nu helegans gekanaliseerd is.

't Burgpling gift 'n overzicht van duusd joar architecteure en is êen van de schônste plekkn van Brugge. (Klik ier vo vodder te leezn).

April

Alexander Sergejevitsj Poesjkin wos ne Russische schryver die algemêen bestempeld wordt as êen van de grotste Russische dichters, de voader van de Russische letterkunde en êen van de belangrykste Russen die ôoit bestoan ein.

Poesjkins letterkundige styl wos een miengelienge van veraaltechniek, dramatiserienge, romantiek en satire die de Russische (en sommigte niet-Russische) schryvers achter em fameus en lange beïnvloed eit. (Klik ier vo vodder te leezn).

Moarte

Vossn zyn de grotste roofdiern die vôornkommn in West-Vloandern. Ze zyn over ’t algemêen ni geirn ezien omda ze zounder reedns kiekns zoun durven dôod bytn. Die reputoasje leeft ouk vodder in een uutdrukkieng lik ´t is e lêepn vos.

Ze leevn in oopn land en in busschn, mor oundertusschn leevn der ouk ol e masse in de mêeste grôte steedn. Ze kunn gemakkelik overleevn omda ze van nietnt vies zyn: z'eetn olle sôortn bêestn (veugels lik fazantn, muuzn en rattn, keuns en oazejoungn en zest grôte kevers). An ze joagn, doen ze dadde mêestol ollêne en oul ier mêestol a 't schemert of ol dounker is.

Vossn kunn e joar of tiene oud komn, mo 't zyn der styf vele die vele jounger dôod goan, deur overreen te zyn van otto's, deur de jacht en deur stropery. (Klik ier vo vodder te leezn).

Februoari

Filips den Schoonn is vor uze streekn styf belangryk gewist.

Van z’n moeder Maria van Bourgondië erfdegt ie de Nederlandn, van z’n voader ‘t Uus van Habsburg en deur te trouwn mè Johanna de Woanzinnige Kastilië (’t loatere Spanje).

O z’n moeder in 1482 stierf begost de periode van de Habsburgsche Nederlandn.

Filips was d’n eestn Habsburger die regeerdege in Spanje. Vele loater, achter d’n troonsofstand van z’n zeune Keizer Karel V van ‘t Illig Roomsche Ryk in 1556, wierdn de Habsburgers gesplitst in ’n Oostnrykschn en ’n Spoanschn tak en wierd Filips deur z’n ipvolgers erkend ols Filips I van Spanje, d’n eestn Spoanschn Habsburger (vodder leezn).

Januoari

Basket is een ploegsport die surtout populair gewordn is deur den Amerikoanschn NBA me spelers lik Michael Jordan, Magic Johnson, Shaquille O’ Neal…

In basket speel je me twêe ploegn van vuuf spelers ip een basketveld. De bedoelinge is van zoveel meugelik puntn te scoren tegen mekoar deur een bolle te smytn deur een yzeren rink met een nette.

Anvallend wordt basket gespeeld deur te dribbelen of deur de bolle te passn noar een medespeler. Binn 'n bepoaldn tyd moet er een doelpoginge oundernomen wordn. De spelers en allemolle een verschillige positie ip 't speelveld. Een match wordt verdêeld in vier quarters. De ploeg die 't mêest puntn gescoord et wint.

Verdedigend wordt er geprobeerd 't anvallend team 't scoren te belettn of de bolle zelve te bemachtigen. Fysiek contact wordt bestraft met een persôonlike foute, ounsportief gedrag deur een technische foute. Een speler wordt uutgeslootn ost 'n vuuf foutn begoan et. (vodder leezn).

2007

December

Et Frans-Vlams es de oorsprounkelikke West-Vlamsche toale van de Vloamiengn die in Frans-Vloandern weunn. De Fransche Vloamiengn noemn under streektoale nuuze Vlaamsche tale of et Vlemsch. De toale ligt styf dichte by 't West-Vlams uut d'n Westoek en es noois gin officiële toale gekommn. Deur ne bewuste toalpolitiek van Parys - ounder andere ollene ééntoalige Fransche schoolmeesters - es et Vlams sinsn d'annexoasje van Zuud-Vloandern deur Vrankryk in de 17e eeuwe styf achteruut gegoane.

De Akademie voor Nuuze Vlaamsche Tale es de toalorganisoasje die 't ounderwys van de Vlamsche regionoale toale in et Noorderdepartement promoot. In 2007 wos d'r en upmerkelik succes; z'èn toun van de Fransche autoriteitn goedkeurienge gekreegn voe en experiment van drie joar. In dien tyd meugn ze up universiteitn en colleges begunn mè ounderwys van de lokoale Vlamsche toale (vodder leezn).

November

Desoxyribonucleïnezuur, by de mêeste minsn beter gekend ounder zyn ofkortienge DNA es et erfelik materioal van olle leevnde weezns.

De primaire structuur van DNA is de volgorde van de nucleotiedn. Een nucleotiede es ip zyn beurt ipgebouwd uut 3 bouwstêenn: de fosfoatgroep, nen vuufoekign suker (2-deoxyribose), en een boase. De lange keetn dat er ozô gevormd weirdt, vormt van enstens nen dubbele helix woarin dat twêe DNA-keetns in een helixvorme udder round mekoar windn. (vodder leezn).

Oktober

Roesschaert was een kwelgêest die ’t gemunt ad ip de Blanknbergenoars en surtout ip de visschers. De Blanknbergsche sage vertôont vele gelykenisse met de Antwerpsche Lange Wapper die in de Schelde verblêef, ounder verschillnde gedoantes verschêen en die ’t gêestig vound van menschn te kwelln en zelfs loate wandeloars te wurgn.

Sedert 1791 vertôont ie em ounder verschillnde gedoantes middn de Blanknbergsche bevolkienge en surtout ounder de visschers. Ie veranderde e ki in een katte, ton in een ezel, een kind, een vuuloop, een wandelende tunne… en dikwyls ook in een visscher. Vandoar dat ’n deur niemand te verkenn was (vodder leezn).

September

De Twidde slag om Mêesn, oek gekend ounder de noame "De Myneslag va Mêesn", wos e crucioal gevecht in 'n Êestn Weireldoorloge en wos e vôorloper van de Derde Slag om Yper (beter gekend ounder de noame Passchendoale). By diene slag kostn de Brittn enigte Duutsche stelliengn verovern.

'n Slag wos op 14 juni 1917 edoan. 't Dôdental wos enorm: round de 25.000 Duutsche e 17.000 Britse soldoatn (vodder leezn).